న్యూఢిల్లీ: దేశ రాజధానిలోని భారత్ మండపంలో జరిగిన న్యూఢిల్లీ ప్రపంచ పుస్తక ప్రదర్శన (NDWBF 2026) ఘనంగా ముగిసిన సంగతి తెలిసిందే. నేషనల్ బుక్ ట్రస్ట్ నిర్వహించిన ఈ తొమ్మిది రోజుల ఉత్సవం, గతేడాదితో పోలిస్తే సందర్శకుల సంఖ్యలో 20% పెరుగుదలను, పుస్తకాల అమ్మకాల్లో 30% వృద్ధిని సాధించిందని ప్రకటించింది.
అయితే వైవిధ్యం, స్వేచ్ఛా ఆలోచనలనే లక్ష్యంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్ సహా విదేశాల్లో జరిగే అనేక అంతర్జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శనలకు భిన్నంగా… న్యూఢిల్లీ పుస్తకాల పండుగ జరగడం అనేక మంది మనస్తత్వ శాస్త్రవేత్తలను తీవ్ర నిరాశకు గురిచేసింది. ప్రపంచ సాహిత్య వేడుకగా భావించాల్సిన ఈ ప్రదర్శన హిందూత్వ సైద్ధాంతిక ప్రచారం కోసం జాగ్రత్తగా నిర్వహించిన వేదికగా అనిపించిందని విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడ్డారు.
పబ్లికేషన్స్ డివిజన్ (సమాచార & ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ), ప్రచురణల శాఖ (గృహ & పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ) వంటి ప్రభుత్వ ప్రచురణ సంస్థల స్టాళ్లు… హిందూత్వ సిద్ధాంతకర్తలు, హిందూ మతం, హిందూ పురాణాలపై పుస్తకాలతో నిండి పోయాయి. ఇతర మతాల చిహ్నాలు, సంప్రదాయాలు స్పష్టంగా లేవు; ఒకవేళ అలాంటి పుస్తకాలు ఏవైనా ఉంటే, వాటికి అస్సలు చోటు ఇవ్వలేదు.
సందర్శకుడిని మొదట ఆకట్టుకునే విషయం ఏమిటంటే హిందూత్వ-కేంద్రీకృత కంటెంట్ ఎక్కువగా లభ్యమైంది. పిల్లల విభాగంలో (కిడ్స్ ఎక్స్ప్రెస్), అల్మారాల్లో రామాయణం, మహాభారతం, దేవతల కథలు ఆధిపత్యం చెలాయించాయి. ఇవి భారతీయ వారసత్వానికి అంతర్భాగం అయినప్పటికీ, గీతా ప్రెస్ వంటి ప్రచురణకర్తల కొత్త ఎడిషన్లు… ఆధునిక శాస్త్రం, పర్యావరణం లేదా విభిన్న సామాజిక సమస్యలపై సాహిత్యాన్ని కప్పివేసింది. ప్రాంతీయ భాషా విభాగాలు ఇదే విధమైన నమూనాను అనుసరించాయి, ఇక్కడ మత సాహిత్యం అత్యున్నతంగా ఆధిపత్యం చెలాయించగా… ఉర్దూ, మైనారిటీ భాషలను పక్కన పెట్టారు.
‘ఇండియన్ మిలిటరీ హిస్టరీ: వాలర్ & విజ్డమ్ @75’ థీమ్ పెవిలియన్ అందరినీ ఆకట్టుకుంది. ఈ ప్రదర్శన ఇతివృత్తం సాయుధ దళాలను గౌరవించే ఉద్దేశ్యంతో ప్రశంసనీయంగా ఉన్నప్పటికీ, ఒక నిర్దిష్ట మత, సాంస్కృతిక కోణంలో రూపొందించినట్లు కనిపించింది. 1,000 చదరపు మీటర్ల థీమ్ పెవిలియన్లో జాతీయ గర్వం అనేది ఒకే ఒక్క సైద్ధాంతిక కథనంతో విడదీయరాని విధంగా ముడిపడి ఉన్నప్పటికీ, అది దేశ సాంస్కృతిక దృక్పథం సమగ్రత గురించి ప్రశ్నలను లేవనెత్తింది.
ఈ పుస్తక ఉత్సవం ప్రస్తుత రాజకీయ దృశ్యానికి స్పష్టమైన ప్రతిబింబంగా పనిచేసింది. ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీ, ఇతర మంత్రుల భారీ కటౌట్లతో కూడిన సెల్ఫీ పాయింట్లు ఉండటం ఒక సాహిత్య కార్యక్రమాన్ని ప్రభుత్వ ప్రచారానికి ఒక వేదికలా మార్చింది.
నేషనల్ బుక్ ట్రస్ట్ ఆధ్వర్యంలో దేశ-ప్రాయోజిత కార్యక్రమం ఒక నిర్దిష్ట భావజాలానికి మెగాఫోన్గా మారినప్పుడు, అది ప్రజాస్వామ్య దేశానికి పునాదిగా ఉన్న సాంస్కృతిక బహువచనాన్ని అణిచివేసే ప్రమాదం ఉంది. ఈ ఉత్సవం ఒక ఆసక్తికరమైన భౌగోళిక రాజకీయ వైరుధ్యాన్ని ప్రదర్శించింది. ఖతార్ గౌరవ అతిథి దేశంగా ఉంది. ముస్లిం దేశాలతో “స్నేహం” అనే ఈ నటన బాహ్య ఆర్థిక, దౌత్య అవసరాలకు ఉపయోగపడింది. మొత్తంగా ఈ పుస్తక ప్రదర్శనను రెండు మిలియన్లకు సందర్శకులు విజిట్ చేశారు.
అసలు ఈ పుస్తక ప్రదర్శనలు మన ఆలోచనలకు శక్తివంతమైన మార్కెట్లుగా ఉండాలని మనం కోరుకుంటున్నామా? లేదా అని మనల్ని మనం ప్రశ్నించుకోవాలి. ఈ బుక్ఫెయిర్కు పెంగ్విన్ వంటి ప్రధాన ప్రచురణకర్తలు హాజరైనప్పటికీ, నిజమైన మేధో వైవిధ్యం లేకపోవడం స్పష్టంగా కనిపించింది. ఈ నేపథ్యంలో భిన్నత్వంలో ఏకత్వంలా ఉండే భారత్ వంటి దేశంలో, పుస్తక ప్రదర్శన ఒకే భావజాలానికి వేదికగా కాకుండా ప్రతి స్వరానికి వేదికగా ఉండాలని సాహిత్యమాభినుల కోరిక .
