భారతీయ విద్యా వ్యవస్థలో అత్యున్నత ప్రమాణాలు నెలకొల్పాల్సిన విశ్వవిద్యాలయాలు నేడు వివక్షకు వేదికలుగా మారుతుండటం ఆందోళన కలిగించే అంశం. ఇటీవల యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (UGC) విడుదల చేసిన గణాంకాలు మన విద్యా కుసుమాల్లో దాగి ఉన్న కుల వివక్ష విషాన్ని బయటపెట్టాయి. గత ఐదేళ్లలో కుల వివక్షకు సంబంధించిన ఫిర్యాదులు 118 శాతం పెరగడం అనేది కేవలం ఒక గణాంకం మాత్రమే కాదు, విద్యా రంగంలో వేళ్లూనుకున్న సామాజిక అసమానతలకు ఇది అద్దం పడుతోంది.
పెరిగిన ఫిర్యాదులు – వ్యవస్థాత్మక వైఫల్యమా?
2019లో 173గా ఉన్న ఫిర్యాదులు నేడు 378కి చేరడం అంటే, చదువుకున్న వర్గాల్లో కూడా మార్పు రాలేదని స్పష్టమవుతోంది. రోహిత్ వేముల నుండి దర్శన్ సోలంకి వరకు ఎందరో ప్రతిభావంతులైన విద్యార్థులు వివక్షకు బలైపోయిన ఉదంతాలు మనం చూశాం. ఈ నేపథ్యంలో, UGC ‘సమానత్వ ప్రోత్సాహక నిబంధనలు – 2026’ను తీసుకురావడం హర్షించదగ్గ పరిణామం. అయితే, చట్టాలు మారినంత మాత్రాన వ్యవస్థ మారుతుందా అన్నదే ఇక్కడ అసలైన ప్రశ్న.
కొత్త మార్గదర్శకాలు: ఆశలు.. ఆందోళనలు
కొత్త నిబంధనల ప్రకారం ప్రతి కళాశాలలో ‘ఈక్విటీ కమిటీ’ ఉండాలి, ఫిర్యాదు అందిన 15 రోజుల్లో విచారణ పూర్తి కావాలి. నిబంధనలు పాటించని సంస్థలకు నిధులు నిలిపివేస్తామని UGC హెచ్చరించడం ఒక బలమైన సంకేతం. బాధితులు భయం లేకుండా ఫిర్యాదు చేయాలనే ఉద్దేశంతో, ‘తప్పుడు ఫిర్యాదులపై శిక్ష’ అనే నిబంధనను తొలగించడం బాధితుల పక్షాన నిలబడే నిర్ణయం.
కానీ, అదే సమయంలో ఈ నిబంధనలు దుర్వినియోగం అవుతాయనే వాదనలు కూడా వినవస్తున్నాయి. కేవలం కొన్ని వర్గాలకే రక్షణ కల్పిస్తూ, మెరిట్ ప్రాతిపదికన వచ్చే విద్యార్థుల పట్ల పక్షపాతం చూపే అవకాశం ఉందన్న విమర్శలను కూడా ప్రభుత్వం పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. విద్యాశాఖ మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ చెప్పినట్లుగా, చట్టం దుర్వినియోగం కాకుండా చూడటం అధికారుల బాధ్యత.
కేవలం చట్టం సరిపోదు
క్యాంపస్లలో కుల వివక్షను తొలగించడానికి కేవలం కఠినమైన నిబంధనలు లేదా జరిమానాలు సరిపోవు.
సామాజిక మార్పు: విద్యార్థుల్లో, ముఖ్యంగా బోధనా సిబ్బందిలో కులతత్వం పట్ల ఉన్న మూఢనమ్మకాలను తొలగించడానికి మానసిక విశ్లేషణ, అవగాహన సదస్సులు నిర్వహించాలి.
పారదర్శకత: విచారణ కమిటీలలో తటస్థ వ్యక్తులు ఉండేలా చూడాలి, తద్వారా సంస్థాధినేతలు తమకు నచ్చిన వారిని కాపాడుకునే అవకాశం ఉండదు.
సమానత్వం: ప్రతి విద్యార్థికి తన ప్రతిభను చాటుకునే స్వేచ్ఛాయుత వాతావరణం కల్పించినప్పుడే అసలైన విద్యకు అర్థం ఉంటుంది.
అక్షరం నేర్చుకున్న చోట అహంకారం ఉండకూడదు. కుల రహిత సమాజం కోసం కలలు కన్న మహనీయుల ఆశయాలకు అనుగుణంగా మన విశ్వవిద్యాలయాలు మారాలి. UGC తెచ్చిన ఈ కొత్త నిబంధనలు కేవలం కాగితాలకే పరిమితం కాకుండా, ఆచరణలో వివక్షకు అంతిమ తీర్పు పలికే ఆయుధాలుగా మారాలని ఆశిద్దాం.
– ముహమ్మద్ ముజాహిద్
