న్యూఢిల్లీ: కేంద్ర బడ్జెట్‌లో మైనారిటీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖకు కేవలం రూ.3,400 కోట్లు మాత్రమే కేటాయించడం, 20% జనాభా ఉన్న మైనారిటీలకు తీవ్ర నిరాశను మిగిల్చింది. నిధుల కోత, స్కాలర్‌షిప్‌ల తగ్గింపు, విద్యా రుణాల సబ్సిడీల నిలిపివేత వంటి నిర్ణయాలు మైనారిటీల సంక్షేమాన్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నాయని రూఢీ అవుతోంది. ఇది కేవలం సంప్రదాయ బడ్జెట్ లావాదేవీల (eyewash) వ్యవహారంగా మిగిలిపోయిందని విమర్శలు వస్తున్నాయి.

కాగా, ప్రధానమంత్రి మన్మోహన్ సింగ్ 2006లో ముస్లిం మైనారిటీ వర్గం సంక్షేమం కోసం మైనారిటీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖను స్థాపించారు. దేశంలో ముస్లింలు విద్య, ఆర్థిక పరంగా అత్యంత వెనుకబడిన వర్గమని గుర్తించిన సచార్ కమిషన్ నివేదిక తరువాత ఈ మంత్రిత్వ శాఖ స్థాపించారు.

ప్రభుత్వ మద్దతుతో నిర్మాణాత్మక అసమానతలను పరిష్కరించడమే ఈ మంత్రిత్వ శాఖ లక్ష్యం. ఇందులో విద్యా సాధికారత పథకాలు, మౌలిక సదుపాయాలు, ప్రాంత అభివృద్ధి పథకాలు, నైపుణ్యాభివృద్ధి, ఆర్థిక సాధికారత పథకాలు మొదలైనవి ఉన్నాయి.

ప్రధాన పథకాలలో స్కాలర్‌షిప్‌లు (ప్రీ/పోస్ట్-మెట్రిక్), మౌలిక సదుపాయాల కోసం PMJVK, మరియు ఉపాధి కోసం PM వికాస్ ఉన్నాయి. ఇవి సాధారణ వర్గాలకు, ముస్లిం మైనారిటీ వర్గాల మధ్య సామాజిక ఆర్థిక అంతరాలను తగ్గించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి.

అయితే, 2014 నుండి, మైనారిటీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ నిరంతర బడ్జెట్ కోతలు, కీలక పథకాల మూసివేత, దీర్ఘకాలికంగా నిధుల తక్కువ వినియోగాన్ని చూస్తోంది. చాలా సందర్భాలలో, కేటాయించిన ప్రయోజనం కోసం నిధులు ఎప్పుడూ విడుదల చేయలేదు.

మరొక ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే, భారత జనాభాలో దాదాపు 20% ఉన్న మైనారిటీల సంక్షేమ పథకాలకు బడ్జెట్ కేటాయింపులలో కోత విధించడం.

మోడీ పాలనలో పెరిగిన ముస్లింల పట్ల శత్రుత్వం స్పష్టమైన కారణం, ఇది మైనారిటీల సంక్షేమ పథకాలకు నిధుల కేటాయింపు తగ్గడంపై తన ప్రభావాన్ని చూపింది. దేశంపై హిందుత్వ భావజాలం పెరుగుతున్న ప్రభావం కారణంగా నిరంతరం రాజకీయ పరిశీలనలో ఉన్నందున, ప్రతి సంవత్సరం నిధులు తగ్గిస్తున్న ఏకైక మంత్రిత్వ శాఖ మైనారిటీ వ్యవహారాల శాఖే.

బడ్జెట్ 2026లో మైనారిటీ సంక్షేమ కేటాయింపులు

కేంద్ర బడ్జెట్ 2026లో, మైనారిటీ వర్గాల విద్య, ఉపాధి మార్గాలను పరిశీలించిన ఉన్నత స్థాయి ప్యానెల్ INR 3,400 కోట్లను కేటాయించింది, ఇది భారత బడ్జెట్ మొత్తం పరిమాణంలో 5% కూడా లేదు.

ప్రధానమంత్రి-విరాసత్ కా సంవర్థన్ (PMJVK) పథకంలో వ్యయ కోత విధించారు. ఈ పథకానికి ఈ సంవత్సరం కేటాయింపు INR 303.27 కోట్లు, కాగా 2025-26లో దీనికి INR 312 కోట్లు లభించాయి. ఈ కోతకు కట్టుబడి ఉన్న బాధ్యతలను తగ్గించడమే కారణమని చెప్పారు. ప్రీ-మెట్రిక్, పోస్ట్-మెట్రిక్ స్కాలర్‌షిప్ పథకాలకు బడ్జెట్ కేటాయింపులు వరుసగా రూ. 198 కోట్లు, రూ. 581 కోట్లు, ఇవి 2025-26లో రూ. 195 కోట్లు, రూ. 413 కోట్లుగా ఉన్నాయి.

క్వామీ వక్ఫ్ బోర్డ్ తారఖ్ఖియాతి పథకం, సహరి వక్ఫ్ సంపత్తి వికాస్ యోజనకు 2026-27 బడ్జెట్‌లో రూ. 32 కోట్లు కేటాయించారు, ఇది 2025-26లో రూ. 13.5 కోట్లుగా ఉంది. ఈ 2.5 రెట్ల పెరుగుదలను వక్ఫ్ సవరణ చట్టం నేపథ్యంలో చూడాలి. ఈ రెండు పథకాల లక్ష్యం వక్ఫ్ రికార్డులను కంప్యూటరీకరించడం, ఖాళీగా ఉన్న పట్టణ వక్ఫ్ భూములను ఆక్రమణదారుల నుండి రక్షించడం, సంక్షేమ కార్యకలాపాలను విస్తరించడానికి ఆదాయాన్ని సృష్టించేందుకు అదే భూమిని వాణిజ్య ప్రయోజనాల కోసం అభివృద్ధి చేయడం.

మైనారిటీల కోసం ప్రభుత్వ పథకాలు ఉన్నాయా?

నైపుణ్యాభివృద్ధి, ఆర్థిక సాధికారత

ప్రధానమంత్రి-విరాసత్ కా సంవర్థన్ (పీఎంజేవీకే) పథకం విద్య, మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలు, నాయకత్వ శిక్షణ ద్వారా మైనారిటీ వర్గాల సామాజిక-ఆర్థిక సాధికారత కోసం ఉద్దేశించారు. ఈ పథకానికి బడ్జెట్‌ను నైపుణ్యాభివృద్ధి, వ్యవస్థాపకత మంత్రిత్వ శాఖ ంఒస్కిల్ ఇండియా మిషన్‌తో సమన్వయం చేసి, స్కిల్ ఇండియా డిజిటల్ హబ్ (SIDH)తో అనుసంధానం చేయడం ద్వారా అమలు చేస్తారు. గుర్తించిన మైనారిటీ ఏకాగ్రత ప్రాంతాలలో మౌలిక సదుపాయాలను (పాఠశాలలు, ఆరోగ్య కేంద్రాలు, నైపుణ్య కేంద్రాలు) మెరుగుపరచడం పీఎంజేవీకే లక్ష్యం. ఈ పథకం నైపుణ్య శిక్షణ, మహిళా నాయకత్వం మరియు వ్యవస్థాపకతపై దృష్టి పెట్టడానికి సీఖో ఔర్ కమావో, యూఎస్‌టీటీఏడీ మరియు నయీ మంజిల్ వంటి మునుపటి పథకాలను ఏకీకృతం చేస్తుంది.

విద్యా సాధికారత పథకాలు

నయీ రోష్ని:
మైనారిటీ మహిళలకు నాయకత్వ అభివృద్ధి శిక్షణ.

నయీ ఉడాన్: యూపీఎస్సీ/పీఎస్సీ/ఎస్‌ఎస్‌సీ ప్రిలిమినరీ పరీక్షలలో ఉత్తీర్ణత సాధించడానికి మద్దతు.

ఎన్‌ఎండిఎఫ్‌సి రుణ పథకాలు:
జాతీయ మైనారిటీల అభివృద్ధి, ఆర్థిక సంస్థ స్వయం ఉపాధి కోసం రాయితీ రుణాలను అందిస్తుంది, మహిళలకు ప్రత్యేక రేట్లు ఉంటాయి.

ప్రీ-మెట్రిక్, పోస్ట్-మెట్రిక్, మెరిట్-కమ్-మీన్స్ స్కాలర్‌షిప్‌లు:
1వ తరగతి నుండి సాంకేతిక/వృత్తి విద్యా కోర్సుల వరకు మైనారిటీ విద్యార్థులకు స్కాలర్‌షిప్‌లు.

బేగం హజ్రత్ మహల్ జాతీయ స్కాలర్‌షిప్:
IX నుండి XII తరగతుల వరకు మైనారిటీలకు చెందిన ప్రతిభావంతులైన బాలికల కోసం ప్రత్యేకంగా ఉద్దేశించబడింది.

నయా సవేరా – ఉచిత కోచింగ్ మరియు అనుబంధ పథకం:
ప్రవేశ పరీక్షలు (సాంకేతిక/వైద్య) మరియు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల కోసం పోటీ పరీక్షలకు కోచింగ్.

పఢో పర్దేశ్:
విదేశీ విద్య కోసం విద్యా రుణాలపై వడ్డీ రాయితీ. ఈ ప్రభుత్వ పథకాలు మైనారిటీల విద్యా సాధికారత, నైపుణ్యాభివృద్ధి మరియు మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలపై దృష్టి సారించాయి. వివిధ విద్య, నైపుణ్య మరియు మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి పథకాలకు ఊతమివ్వడానికి ఈ నిధుల కేటాయింపు జరిగింది. అవి సమాజ ప్రయోజనాలకు ఎంతవరకు ఉపయోగపడుతున్నాయో ఆత్మపరిశీలన చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది.

మైనారిటీల సంక్షేమం కోసం నిధుల కేటాయింపుపై విమర్శలు
ఆరు మైనారిటీ వర్గాల కిందకు వచ్చే భారత జనాభాలో 20 శాతానికి, 2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరానికి కేవలం 3,400 కోట్ల రూపాయలు మాత్రమే కేటాయించడం అనేది ఒక బూటకం.

కేటాయించిన నిధులలో ఎంత మొత్తం పునఃపరిశీలన ప్రక్రియ నుండి బయటపడి, ఎంత నిజంగా మైనారిటీ వర్గాలకు చేరుతుంది అనేదే ఇక్కడ తలెత్తుతున్న ప్రశ్న.

గతంలో, మైనారిటీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖకు కేటాయించిన ఈ నిధులు కుంభకోణాలలో కూరుకుపోయి, అవినీతి కారణంగా దుర్వినియోగమయ్యాయి.

ఇదంతా మైనారిటీల సంక్షేమం పట్ల బీజేపీ ప్రభుత్వ నిబద్ధతపై తీవ్ర సందేహాలను రేకెత్తిస్తోంది. ఈ ధోరణి ఇలాగే కొనసాగితే, అది కేవలం వ్యక్తిగత పథకాలకు నిధుల క్షీణతకు మాత్రమే పరిమితం కాదు, చారిత్రాత్మకంగా అణగారిన వర్గాలను జాతీయ ప్రధాన స్రవంతిలో ఏకీకృతం చేయడానికి దశాబ్దాలుగా చేసిన ప్రయత్నాలను కూడా దెబ్బతీస్తుంది.

మైనారిటీల మంత్రిత్వ శాఖకు వార్షిక బడ్జెట్ కేటాయింపు కేవలం ఒక అకౌంటింగ్ ప్రక్రియ మాత్రమేనని చెప్పవచ్చు. మైనారిటీల అభ్యున్నతి కోసం ప్రారంభించిన మైనారిటీల మంత్రిత్వ శాఖను, భారతదేశంలోని ప్రస్తుత ప్రభుత్వం ఇప్పుడు నిర్వీర్యం చేస్తోంది.

మొత్తంగా కేంద్ర ఆర్థికమంత్రి నిర్మలా సీతారామన్‌ 2026-27లో 53.5 లక్షల కోట్ల బడ్జెట్‌ ప్రవేశపెట్టినప్పటికీ మైనారిటీల కేటాయింపులు 3,400 కోట్లకు పడిపోవడం కాషాయపార్టీకి మైనారిటీల పట్ల వున్న వివక్షను చూపుతుది. దెబ్బతిన్న విద్యా, ఉపాధి రంగాలు, మైనారిటీ విద్యార్థులకు ఇచ్చే స్కాలర్షిప్లు, ఫెలోషిప్లు, విద్యా సహాయ పథకాలు బలహీనపడ్డాయని ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు. నైపుణ్యాభివృద్ధి, జీవనోపాధి కార్యక్రమాలకు సరైన నిధులు లేకపోవడం వల్ల మైనారిటీ యువత ఉపాధి అవకాశాలు దెబ్బతినడం ఖాయం. ‘సబ్కా సాత్, సబ్యా వికాస్’ అనేది కేవలం నినాదాలకే పరిమితమైందని, గణాంకాలు చూస్తే మైనారిటీల పట్ల కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఉన్న నిర్లక్ష్యం స్పష్టమవుతోంది.