హైదరాబాద్: లక్షలాది భారత పౌరుల ఓటు హక్కును హరించే ఏ ప్రక్రియ అయినా “సహజంగానే ఏకపక్షమైనది” అని, అది రాజ్యాంగ వ్యవస్థను ఉల్లంఘించడమే అవుతుందని సుప్రీం కోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్ ఉజ్జల్ భూయాన్ అన్నారు.

హైదరాబాద్‌లోని నల్సార్ (NALSAR) లా యూనివర్సిటీలో జరిగిన 19వ నల్సార్-జస్టిస్ బి.ఆర్. సాహ్నీ మెమోరియల్ మూట్ కోర్ట్ పోటీల ముగింపు ప్రసంగంలో భూయాన్ మాట్లాడుతూ, పౌరుల ఓటు హక్కులను హరించడాన్ని ఎంతటి ‘వాట్అబౌటరీ’ (ఇతర విషయాల గురించి వాదించడం) కూడా సమర్థించలేదని అన్నారు.

“ఏదైనా ప్రక్రియ లక్షలాది భారత పౌరుల ఓటు హక్కును హరించి, వారిని సొంత దేశంలోనే ఓటు హక్కు లేని రెండవ తరగతి పౌరులుగా మార్చినట్లయితే, అటువంటి ప్రక్రియ సహజంగానే ఏకపక్షమైనది. ఎంతటి ‘వాట్అబౌటరీ’ అయినా దానిని సమర్థించలేదు,” అని ఆయన అన్నారు. అటువంటి ప్రక్రియ “రాజ్యాంగం మూలాలనే దెబ్బతీస్తుందని”, భారతదేశం స్వీకరించిన రాజ్యాంగ వ్యవస్థను ఉల్లంఘించడమే అవుతుందని న్యాయమూర్తి అన్నారు.

“భారత రాజ్యాంగం ఓటు హక్కు ఉన్న పౌరులు, ఓటు హక్కు లేని పౌరులు అని రెండు వర్గాల పౌరులను విభజించదు,” అని భూయాన్ అన్నారు. భారత పౌరుల ఓటు హక్కును పూర్తిగా హరించే ఏ ప్రక్రియ అయినా రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 326, 14లను ఉల్లంఘించడమే అవుతుందని ఆయన అన్నారు. “ఏ అధికార సంస్థ కూడా అలా చేయలేదు; ఏ న్యాయస్థానం కూడా దానిని సమర్థించదు. రాజ్యాంగానికి ఎవరూ అతీతులు కారు,” అని ఆయన అన్నారు.

అలాగే ఓటర్ల జాబితా నుండి ఓటర్ల పేర్లను తొలగించడం గురించి కూడా భూయాన్ మాట్లాడారు. మరణించిన ఓటరు విషయంలో తప్ప, ఒకసారి ఓటర్ల జాబితాలో చేర్చిన పేరును నోటీసు, విచారణకు అవకాశం ఇవ్వకుండా తొలగించలేరని ఆయన అన్నారు. ఓటు వేసే హక్కును లేదా ఓటర్ల జాబితాలో చేరే హక్కును భారత పౌరుడి హోదా నుండి వేరు చేయలేమని ఆయన అన్నారు.

“ఇది శరీరం నుండి ప్రాణాన్ని వేరు చేసినట్లు అవుతుంది,” అని ఆయన అన్నారు. ఓటు హక్కు ప్రాథమిక హక్కు కాదని సుప్రీంకోర్టు అనేక తీర్పులలో పేర్కొన్నప్పటికీ, దానిని ఒక రాజ్యాంగబద్ధమైన హక్కుగా గుర్తించిందని భుయాన్ చెప్పారు.

“నా దృష్టిలో, భారతీయ పౌరుడికి ఓటు వేసే హక్కు అనేది ‘రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూప సిద్ధాంతం’ (basic structure doctrine) లోనే అంతర్భాగంగా ఉంది,” అని ఆయన అన్నారు.

‘స్వాతంత్య్ర పోరాటంతో ముడిపడి ఉన్న ఓటు హక్కు’
ఓటు హక్కును భారతదేశ స్వాతంత్ర్య పోరాటంతో ముడిపెట్టిన న్యాయమూర్తి, ఇది ఎన్నో ఏళ్ల పోరాటం, త్యాగాల ఫలితంగా సాధించిన స్వేచ్ఛకు ప్రతీక అని పేర్కొన్నారు. “భారతీయ పౌరుల ఓటు హక్కు అనేది విదేశీ పాలనకు వ్యతిరేకంగా భారతదేశం జరిపిన సుదీర్ఘ పోరాటంతో ముడిపడి ఉంది. ఇది ఎంతో పోరాటం మరియు త్యాగాల తర్వాత మనం సాధించిన స్వేచ్ఛకు నిదర్శనం. రాజ్యాంగంలోని 326వ అధికరణాన్ని (Article 326) ఏమాత్రం మార్చకూడదని” సుప్రీం కోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్ ఉజ్జల్ భూయాన్ అన్నారు.

ఈ సందర్భంగా రాజకీయ సమానత్వ సూత్రాన్ని ప్రస్తావించిన భుయాన్, ఒక వ్యక్తి ఓటు విలువ వారి సంపద లేదా సామాజిక హోదాపై ఆధారపడి ఉండదని చెప్పారు. “ఒకరు బిలియనీర్ కావచ్చు, మరొకరు రిక్షా లాగే వ్యక్తి కావచ్చు; అయినప్పటికీ ఇద్దరికీ ఓటు హక్కు ఉంటుంది. వారి ఓట్ల విలువ సమానంగా ఉంటుంది,” అని ఆయన అన్నారు.

ప్రజాస్వామ్యంలో అత్యున్నత పదవి పౌరుడిదేనని అమెరికా సుప్రీంకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి ఫెలిక్స్ ఫ్రాంక్‌ఫర్టర్ చేసిన వ్యాఖ్యను ఉటంకిస్తూ, ఓటు హక్కు లేని పౌరసత్వం విలువ ఏమిటని భుయాన్ ప్రశ్నించారు.