న్యూఢిల్లీ: భారతదేశానికి వేల కిలోమీటర్ల దూరంలో… న్యూయార్క్లోని కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయంలో రాహుల్ గాంధీ చేసిన ప్రసంగం… వర్తమాన భారతదేశం ఎదుర్కొంటున్న పలు కీలక సవాళ్లను స్పృశించాయి. విద్యార్థులు, అధ్యాపకుల సమక్షంలో జరిగిన ఈ సంభాషణలోని ప్రధానాంశాలు రాజకీయ, ఆర్థిక, సామాజిక కోణాలలో చర్చనీయాంశంగా మారాయి.
ప్రజాస్వామ్య స్థితిగతులపై మాట్లాడిన రాహుల్ గాంధీ, ప్రజాస్వామ్యం అనేది కేవలం ఎన్నికలలో ఓటు వేయడానికి మాత్రమే పరిమితం కాదని, ప్రతి పౌరుడు స్వేచ్ఛగా తన గొంతు వినిపించే వ్యవస్థ అని అభిప్రాయపడ్డారు. దేశంలో అధికార, సంపద కేంద్రీకరణ పెరుగుతుండటం వల్ల వివిధ వర్గాల వారి హక్కులు, అభిప్రాయ వ్యక్తీకరణ బలహీనపడుతున్నాయని ఆయన ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. గత దశాబ్ద కాలంగా రైతులు, దళితులు, ఆదివాసీలు చేస్తున్న పోరాటాలను ప్రస్తావిస్తూ, గతంలో దర్యాప్తు సంస్థలు లేదా పోలీసుల చర్యల పట్ల ఉన్న భయాన్ని విద్యార్థి ఉద్యమాలు తొలగించాయని పేర్కొన్నారు. అలాగే, ప్రజాస్వామ్య సంస్థల స్వతంత్ర పనితీరు, ఎన్నికల వ్యవస్థలో సంస్కరణల ఆవశ్యకతను నొక్కి చెబుతూ, ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేష్ కుమార్ను తొలగించాలన్న తన డిమాండ్ను మరోసారి పునరుద్ఘాటించారు.
నిరుద్యోగం, విద్యా వ్యవస్థల మధ్య ఉన్న అంతరం ఈ చర్చలో మరో ప్రధాన అంశంగా నిలిచింది. ఐఐటీ, ఐఐఎం వంటి ప్రతిష్ఠాత్మక సంస్థలలో చదివినప్పటికీ, యువతకు తగిన ఉపాధి అవకాశాలు లభించని పరిస్థితి భవిష్యత్తుపై అనిశ్చితిని కలిగిస్తోందని రాహుల్ అన్నారు. విద్యకు, ఉద్యోగానికి మధ్య ఉన్న పరిస్థితిని వివరించడానికి ఢిల్లీ రైల్వే స్టేషన్లో కూలీగా పనిచేస్తున్న ఇంజనీర్ను కలిసిన అనుభవాన్ని ఆయన పంచుకున్నారు. ‘మేక్ ఇన్ ఇండియా’, ‘స్టార్టప్ ఇండియా’ వంటి కార్యక్రమాల లక్ష్యాలు, ఉపాధి కల్పనపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తిన ఆయన; నోట్ల రద్దు, జీఎస్టీ అమలు, కోవిడ్-19 ప్రభావాలు చిన్న వ్యాపారాలను దెబ్బతీశాయని విశ్లేషించారు. ఆర్థిక వృద్ధితో పాటు ఉద్యోగ కల్పన జరిగితేనే సమాజంలో బహుళత్వం, ఆర్థిక స్వావలంబన సాధ్యమవుతాయని రాహుల్ అన్నారు.
రాజకీయ సిద్ధాంతాల విషయంలో పాశ్చాత్య దేశాల ‘రైట్వింగ్’ కొలమానాలను భారతదేశానికి అన్వయించలేమని రాహుల్ గాంధీ స్పష్టం చేశారు. భారత్లో జరుగుతున్నది సాంప్రదాయ సైద్ధాంతిక పోరాటం కాదని, దేశ భవిష్యత్తుపై ఉన్న భిన్నమైన దృక్పథాల మధ్య జరుగుతున్న సంఘర్షణ అని ఆయన వివరించారు. హార్వర్డ్, కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయాలలో అభ్యసించిన పాశ్చాత్య రాజకీయ భావనలు క్షేత్రస్థాయి భారత వాస్తవాలకు సరిపోవని తన అనుభవంలో గ్రహించానని చెప్పారు. ప్రతి పౌరుడి భావప్రకటనా స్వేచ్ఛను పరిరక్షించడమే తమ మూల తత్వమని, మహాత్మా గాంధీ ఆలోచనలను ఈ సందర్భంగా ఆయన గుర్తుచేశారు.
చైనా తయారీ రంగ ఆధిపత్యాన్ని ప్రస్తావిస్తూనే, ఆ దేశ రాజకీయ నమూనాపై గాంధీ తీవ్ర విమర్శలు చేశారు. ప్రపంచ ఉత్పత్తిలో, ముఖ్యంగా ఎలక్ట్రిక్ మొబిలిటీ వంటి రంగాలలో చైనా వేగంగా దూసుకుపోతున్నప్పటికీ, ఆ దేశ రాజకీయ వ్యవస్థ ప్రజాస్వామ్యబద్ధమైనది కాదని, ప్రజల పట్ల క్రూరంగా వ్యవహరిస్తుందని అన్నారు. చైనా నమూనాను అనుకరించాల్సిన అవసరం లేదని, కానీ ప్రజాస్వామ్య విలువలను కాపాడుతూనే ఉత్పత్తి రంగానికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చే విధానం నుంచి భారతదేశం నేర్చుకోవాల్సిన అంశాలు ఉన్నాయని ఆయన పేర్కొన్నారు. చారిత్రకంగా బ్రిటన్, అమెరికాల ఎదుగుదలలో ఇంధన పరివర్తనలు కీలక పాత్ర పోషించినట్లే, ప్రస్తుత మార్పులకు అనుగుణంగా దేశం సిద్ధం కావాలని సూచించారు.
‘భారత్ జోడో యాత్ర’ తన రాజకీయ దృక్పథాన్ని సమూలంగా మార్చిందని రాహుల్గాంధీ వెల్లడించారు. వ్యవస్థల ద్వారా సమస్యలు పరిష్కారం కానప్పుడు నేరుగా ప్రజల వద్దకు నడుచుకుంటూ వెళ్లాలని తీసుకున్న నిర్ణయం, ప్రజల మాట వినడమే నిజమైన రాజకీయ నమూనా అనే అవగాహనను ఇచ్చిందని ఆయన చెప్పారు. నాయకులకు అన్నీ తెలుసనే ధోరణి కాకుండా, ప్రజల ఆకాంక్షలను అర్థం చేసుకుని ముందుకు సాగాలని ఈ యాత్ర నేర్పిందని పేర్కొన్నారు.
మొత్తంగా, కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయంలో రాహుల్ గాంధీ చేసిన ప్రసంగం; ప్రజాస్వామ్య సంస్థల బలోపేతం, ఉపాధి కల్పన, సామాన్య ప్రజల భాగస్వామ్యం చుట్టూ తిరిగింది. పాలన, సంపద, అవకాశాల విషయంలో సామాన్య ప్రజలకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చే దిశగా మార్పులు జరగాలన్న తన అభిప్రాయాన్ని ఆయన ఈ వేదిక ద్వారా మరోసారి స్పష్టం చేశారు.
