న్యూఢిల్లీ: భారతదేశ విద్యా వ్యవస్థలో సామాజిక శాస్త్రాల పతనం అనేది ఒక క్లిష్టమైన సమస్య. వివక్షాపూరిత పాఠశాల విధానాలు (కుల, వర్గ, ప్రాంతీయ భేదాలు), వృత్తి నైపుణ్యాలపై అతిగా దృష్టి పెట్టడం, ప్రభుత్వ నిధుల కొరత, సామాజిక శాస్త్ర అధ్యయనాలను కేవలం సైద్ధాంతికంగా చూడటం దీనికి ప్రధానకారణాలుగా భావించవచ్చు. తద్వార విద్యార్థులకు సామాజిక వాస్తవాలపై అవగాహన తగ్గి, సామాజిక మార్పును ప్రోత్సహించే శక్తి తగ్గిపోతుంది, ఫలితంగా నిరుద్యోగం, సామాజిక అసమానతలు పెరుగుతాయి.

ఇక్కడ సమస్య ప్రతిభ లేకపోవడం కాదు. ఇది విధానపరమైన విద్యా విధానాలను సరిగ్గా అమలు చేయకపోవడం, స్తబ్దుగా ఉన్న R&D పెట్టుబడి, సామాజిక శాస్త్ర సంస్థలకు అస్థిరమైన మద్దతు, అధ్యాపక స్థానాల్లో భారీ ఖాళీలు, తాత్కాలిక పద్ధతిలో బోధనా సిబ్బంది నియామకం వల్ల బోధన, పరిశోధనలో నాణ్యతను క్షీణింపజేస్తున్నాయి.

ఎర్నెస్ట్ ఐగ్నర్, జాకబ్ గ్రీన్‌స్పాన్, డాని రోడ్రిక్ ఇటీవలి ప్రచురణ వరల్డ్ డెవలప్‌మెంట్ (2025) ఆర్థిక శాస్త్ర రంగంలో ప్రచురణ పథాలను విశ్లేషించింది. ప్రపంచ GDPలో 16% మాత్రమే ఉన్న యునైటెడ్ స్టేట్స్ మాత్రమే టాప్-టెన్ ఎకనామిక్స్ జర్నల్స్‌లోని మొత్తం పరిశోధన ఫలితాలలో 65% వాటాను కలిగి ఉంది. దీనికి విరుద్ధంగా, ప్రపంచ జనాభాలో 80% కంటే ఎక్కువ ఉన్న అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు, ప్రపంచ పరిశోధన ప్రచురణలో ఎక్కువగా కనిపించవు. దక్షిణాసియా కేవలం ఒక భాగాన్ని మాత్రమే కలిగి ఉంది, ఈ అసమతుల్యత గత నాలుగు దశాబ్దాలుగా మరింత దిగజారింది.

ఈ విద్యా అసమానత మరియు అసమతుల్యత ఆర్థిక శాస్త్రానికే పరిమితం కాలేదు. ఇది గ్లోబల్ సౌత్‌లో సామాజిక శాస్త్ర పరిశోధనలో క్షీణతను ప్రతిబింబిస్తుంది. మన భారతీయ విద్యాసంస్థలు, విశ్వవిద్యాలయాలలో సామాజిక శాస్త్రాల్లో బోధన బాగా క్షీణించింది. భారతదేశం – ఒకప్పుడు స్వావలంబన ‘జ్ఞాన సమాజం’గా గణతికెక్కింది.- ప్రస్తుతం తనను తాను ఒక విరుద్ధమైన స్థితిలో ఉంది. శక్తివంతమైన యువ జనాభా కలిగిన 1.4 కోట్ల మంది జనాభా కలిగిన దేశం, కానీ పరిశోధన, అభివృద్ధి, ముఖ్యంగా సామాజిక శాస్త్రాలలో తిరోగమనం దిశగా వెళుతుంది.

గత దశాబ్దాలుగా, పరిశోధన మరియు అభివృద్ధిలో భారతదేశం యొక్క పెట్టుబడి GDPలో దాదాపు 0.6-0.7% వద్ద స్తబ్దుగా ఉంది, ఇది ప్రపంచ సగటు 1.8% కంటే చాలా తక్కువ. దక్షిణ కొరియా (4.8%), చైనా (2.4%) వంటి అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థల కంటే చాలా వెనుకబడి ఉంది. దీంతో భారతదేశంలోని సామాజిక శాస్త్రాలు అట్టడుగు స్థాయిని ఆక్రమించాయి. సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ విభాగం ప్రకారం… జాతీయ R&D వ్యయంలో 3% కంటే తక్కువ సామాజిక శాస్త్ర పరిశోధన వైపు మళ్ళించారు. ఒకప్పుడు క్లిష్టమైన విచారణకు మేధోపరమైన వెన్నెముకగా ఉన్న ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ సోషల్ సైన్స్ రీసెర్చ్ (ICSSR) బడ్జెట్ నేడు దాదాపు సగానికి పడిపోయింది.

ఈ ఆర్థిక సంకోచం ICSSR సంస్థల నెట్‌వర్క్‌లో ఆలస్యమైన మరియు క్రమరహిత ఫెలోషిప్, ప్రాజెక్ట్ గ్రాంట్లలో తగ్గింపుతో చాలా విశ్వవిద్యాలయాలు అసలు సామాజిక శాస్త్రాల బోధనే తగ్గిపోయింది. గణతంత్రం స్సాక్షిగా …సామాజిక శాస్త్రాలు, నిధుల విషయంలో నిర్లక్ష్యం కనబడుతోంది.

దేశవ్యాప్తంగా ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయాలు, కళాశాలలు ఫుల్‌టైం అధ్యాపక పోస్టుల కొరతతో సతమతమవుతున్నాయి. ఇవి సంవత్సరాలుగా భర్తీ కాలేదు. ఈ పోస్టులను తాత్కాలిక అధ్యాపకులు నిర్వహిస్తున్నారు. ఇప్పుడు అతిథి అధ్యాపకులు పెరుగుతున్నారు. ఇది ఒక ప్రమాణంగా మారింది.

అనేక రాష్ట్ర విశ్వవిద్యాలయాలలో, చాలా బోధనా పోస్టులను కాంట్రాక్టు లేదా పార్ట్-టైమ్ బోధకులు భర్తీ చేస్తారు, తరచుగా చాలా తక్కువ మొత్తంలో (ప్రాథమిక అవసరాలను తీర్చడం కష్టం), ఇతర ప్రయోజనాలు, పరిశోధన మద్దతు లేదా ఉద్యోగ భద్రత లేకుండా జీతం పొందుతారు. ఈ విద్యా గిగ్ కార్మికులు పూర్తి బోధనా భారాన్ని భరిస్తారు. కానీ పరిశోధన ప్రాజెక్టుల నుండి మినహాయించారు. వారు అటువంటి ప్రాజెక్టులకు నాయకత్వం వహించడానికి కూడా అర్హులు కారు.

దీని ఫలితంగా సమర్థులైన పరిశోధకులు లభ్యం కావటంలేదు. అంశాలన్నీ ముఖ్యంగా సామాజిక శాస్త్రం, మానవ శాస్త్రం, రాజకీయ శాస్త్ర రంగంలో వినాశకరమైన పరిణామాలకు దారితీస్తాయి. సామాజిక శాస్త్రాల పట్ల ఆసక్తి తగ్గడం వల్ల, విమర్శనాత్మక ఆలోచన లేకపోవడం వల్ల గ్రాడ్యుయేట్లలో నిరుద్యోగం పెరుగుతోంది.

NEP-2020 వంటి విధానాల ద్వారా 5+3+3+4 విధానం, స్ట్రీమ్ సిస్టమ్ తొలగింపు వంటి మార్పులు సామాజిక శాస్త్రాలను మరింత బలోపేతం చేయగలవు. సామాజిక శాస్త్రాలను వాస్తవ జీవిత సమస్యలతో ముడిపెట్టి, ప్రాక్టికల్ అప్రోచ్‌తో బోధించాలి. ప్రభుత్వాలు విద్యా రంగానికి, ముఖ్యంగా సామాజిక శాస్త్రాల పరిశోధనకు ఎక్కువ నిధులు కేటాయించాలి.