పవిత్ర రమజాన్ మాసం కేవలం క్యాలెండర్లో మారే ఒక నెల మాత్రమే కాదు; అది ఆత్మపరిశీలనను కోరుకునే ఒక ఆధ్యాత్మిక క్రతువు. ముస్లిం సమాజం అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో పాటించే ఈ మాసం, క్రమశిక్షణ, నైతిక విలువల మేలుకలయిక. అయితే, సమకాలీన సామాజిక పోకడలను గమనిస్తే, రమజాన్ యొక్క అసలు ఉద్దేశ్యం—ఆధ్యాత్మిక వికాసం—క్రమంగా ‘వినియోగవాద’ నీడన మరుగున పడుతోందా అనే సందేహం కలగక మానదు. ఒకవైపు పగటిపూట కఠిన నిగ్రహం, మరోవైపు రాత్రివేళ విపరీతమైన వేడుకల మధ్య ఈ మాసం తన దిశను మార్చుకుంటున్నట్లు కనిపిస్తోంది.
నియంత్రణ vs వినియోగం: రమజాన్ సారాంశం నియంత్రణ (Self-restraint). సూర్యోదయం నుండి సూర్యాస్తమయం వరకు కేవలం అన్నపానీయాలను త్యజించడమే కాకుండా, మానసిక వికారాలను అదుపు చేయడం, మాటలో వినయాన్ని, నడవడికలో పారదర్శకతను ప్రదర్శించడం ఈ నెల ప్రధాన లక్ష్యం. ఆకలి పాఠం నేర్పే సహానుభూతి, సమాజంలోని నిరుపేదల స్థితిగతులను ప్రతిబింబిస్తుంది. కానీ, నేడు పట్టణ ప్రాంతాల్లోని దృశ్యాలు ఇందుకు విరుద్ధంగా ఉంటున్నాయి. మసీదుల పరిసరాలు, బజార్లు అర్ధరాత్రి వరకు తినుబండారాల అంగళ్లుగా, వాణిజ్య కేంద్రాలుగా రూపాంతరం చెందుతున్నాయి. ఉపవాసం (Fasting) అనేది విందుగా (Feasting) మారుతున్న ఈ పరిణామం ఆందోళనకరం. ఖర్జూరం, మంచి నీరు వంటి సాదాసీదా ఆహారంతో ముగియాల్సిన ఇఫ్తార్, నేడు అట్టహాసమైన వంటకాలతో కూడిన ఒక సామాజిక వేడుకగా, ఒక వినిమయ వస్తువుగా మిగిలిపోతోంది. అదృశ్య భారాలు, సామాజిక బాధ్యత ఈ ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణంలో మరో మౌన వాస్తవం:
కుటుంబాల్లో మహిళల పరిస్థితి. రమజాన్ అందరికీ సమానమైన ఆధ్యాత్మిక అవకాశాలను కల్పించాల్సిన సమయం. కానీ, ఆచరణలో సెహ్రీ నుంచి ఇఫ్తార్ వరకు వంటగదికే పరిమితమవుతున్న మహిళలు, తమ ప్రార్థనలకు , వ్యక్తిగత ఆత్మపరిశీలనకు అవసరమైన సమయాన్ని కోల్పోతున్నారు. పురుషుల ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణం సులభతరం కావడానికి మహిళలు శారీరక శ్రమకు గురికావడం రమజాన్ ఆశించే సామాజిక న్యాయం కాబోదు.
ముఖ్య గమనిక: రమజాన్ అనేది ‘ఈమాన్ – ఇహ్తిసాబ్’ (విశ్వాసం – ఆత్మపరిశీలన) కలయిక. వాణిజ్య ప్రకటనల ఆర్భాటం, షాపింగ్ మాల్స్ ఆఫర్లు ఈ మాసాన్ని ఒక ‘మార్కెట్ సీజన్’గా మార్చేందుకు ప్రయత్నిస్తున్న వేళ, విశ్వాసులు తమ విచక్షణను ప్రదర్శించాల్సిన అవసరం ఉంది.మార్పు దిశగా..మనల్ని మనం ప్రశ్నించుకోవాల్సిన సమయం: “మనం ఏమి సంపాదిస్తున్నాం?” అనే దానికంటే “మనం ఏమి త్యజిస్తున్నాం?” అనేదే ముఖ్యం. అనవసర వ్యయాన్ని, ఆహార వృథాను, బాహ్య ఆర్భాటాలను విడిచిపెట్టినప్పుడే ఉపవాస దీక్ష సార్థకమవుతుంది. రమజాన్ను కేవలం రాత్రిపూట జరుపుకునే ఉత్సవంగా కాకుండా, హృదయాన్ని శుద్ధి చేసే ఒక నిరంతర సాధనగా గుర్తించాలి. సంప్రదాయాల పేరుతో అసలు ఆత్మను కోల్పోకుండా, ఈ పవిత్ర మాసాన్ని మళ్లీ దాని సహజ సిద్ధమైన ఆధ్యాత్మిక గాంభీర్యంలోకి మళ్లించాల్సిన బాధ్యత సమాజంపై ఉంది. లేదంటే, అది ఉపవాసం పేరుతో జరిగే ఒక లౌకిక వేడుకగా మాత్రమే మిగిలిపోయే ప్రమాదం ఉంది.
-ముహమ్మద్ ముజాహిద్, 9640622076
