యశ్‌రాజ్‌ శర్మ….🖋️

న్యూఢిల్లీ: ఈ నెల మొదట్లో జరిగిన బాంబు పేలుడులో ఇద్దరు చిన్నారులు మరణించిన తర్వాత, కొన్ని నెలలుగా నెలకొన్న ప్రశాంతతకు భంగం కలిగిస్తూ, ఈశాన్య రాష్ట్రమైన మణిపూర్‌లో మరోసారి హింస చెలరేగింది.

మయన్మార్‌తో 400 కిలోమీటర్ల (250 మైళ్ల) పొడవైన సరిహద్దును పంచుకుంటున్న ఈ రాష్ట్రం, లోయలో నివసించే ప్రధానంగా హిందువులైన మెయిటీ మెజారిటీ ప్రజలకు, ఎక్కువగా కొండ ప్రాంతాలలో నివసించే క్రైస్తవులైన కుకీ-జో వర్గానికి మధ్య తీవ్రంగా విభజనకు గురైంది.

మూడేళ్లుగా కొనసాగుతున్న అంతర్యుద్ధంలో ఈ హింస తాజా అధ్యాయం. ఈ సంఘర్షణ రాష్ట్రాన్ని ముక్కలు చేసి, వివిధ వర్గాలను తీవ్ర విభజనలోకి నెట్టివేసింది. అంతేకాకుండా, ఈ పోరాటాన్ని అంతం చేయడంలో ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ప్రభుత్వం స్పష్టంగా విఫలమవుతోందనే ప్రశ్నలను కూడా లేవనెత్తుతోంది.

ఈ కాలంలో, రాష్ట్రం ఒక సంవత్సరం పాటు కేంద్ర పాలనను చూసింది. రాష్ట్రాన్ని పాలిస్తున్న భారతీయ జనతా పార్టీ ముఖ్యమంత్రిని మార్చింది. అయినప్పటికీ, ఆ చర్యలేవీ సంఘర్షణను పరిష్కరించలేకపోయాయి, శతాబ్దాలుగా కలిసి జీవిస్తున్న వర్గాల మధ్య సంబంధాలను పునరుద్ధరించలేకపోయాయి.

ఏప్రిల్ 7న తాజా హింసాకాండ చెలరేగినప్పటి నుండి, కనీసం ఏడుగురు మరణించారు. డజనుకు పైగా అరెస్టు చేసారు. అసలు మణిపూర్‌లో ఏం జరుగుతోంది? మూడు సంవత్సరాలకుపైగా ఈ రాష్ట్రం ఎందుకు అట్టుడికిపోతోంది?

మణిపూర్‌లో ఏం జరిగింది?
ఏప్రిల్ 7న, మణిపూర్‌లోని బిష్ణుపూర్ జిల్లాలోని ట్రోంగ్లాబి అవాంగ్ లేకై ప్రాంతంలో ఒక ఇంట్లో మధ్యాహ్నం జరిగిన బాంబు పేలుడులో, మైటీ వర్గానికి చెందిన 5, 6 ఏళ్ల వయస్సు గల ఇద్దరు పిల్లలు మరణించారు. వారి తల్లి గాయపడింది. వారి తండ్రి భారత పారామిలిటరీ దళమైన సరిహద్దు భద్రతా దళంలో సైనికుడు.

ఈ ఘటనకు కుకీ యోధులే కారణమని మైటీ నాయకులు ఆరోపించారు. కానీ కుకీ సమూహాలు తమ ప్రమేయం లేదని, ఆ గ్రామం తమకు అందుబాటులో ఉండే ప్రాంతాలకు సమీపంలో లేదని ఖండించాయి.

అయినప్పటికీ, రాష్ట్రంలో అప్పటికే ఉన్న అంతంతమాత్రంగా ఉన్న శాంతి మరోసారి భగ్నమైంది. పట్టణాలను మూసివేయాలని సంస్థలు పిలుపునివ్వగా, పురుషులు, మహిళలు, యువత నిరసనలకు దిగివచ్చి, దిగ్బంధనాలు ఏర్పాటు చేసి, పోలీసులతో ఘర్షణ పడ్డారు. కొందరు నిరసనకారులు చమురు ట్యాంకర్లకు నిప్పు పెట్టారు.

హంతకులను అరెస్టు చేయాలని డిమాండ్ చేస్తున్న నిరసనకారులకు, భద్రతా దళాలకు మధ్య జరిగిన ఈ ఘర్షణల్లో డజన్ల కొద్దీ ప్రజలు గాయపడ్డారు. బిష్ణుపూర్‌ను కుకీ ఆధిపత్యం గల చురాచంద్‌పూర్‌తో కలిపే కీలక రహదారి రెండు వారాలుగా దిగ్బంధంలో ఉంది. ఏప్రిల్ 7న నిరసనకారులపై పారామిలిటరీ దళాలు కాల్పులు జరపడంతో కనీసం ముగ్గురు మరణించారు.

గత శనివారం, రాష్ట్రంలోని ఉఖ్రుల్ ప్రాంతంలో ఒక జాతీయ రహదారిపై ఉగ్రవాదులుగా భావిస్తున్న కొందరు వాహనాలపై దాడి చేసి, ఒక రిటైర్డ్ సైనికుడితో సహా ఇద్దరు వ్యక్తులను చంపారు – దీంతో మూడేళ్లకు పైగా జాతి హింస వలయంలో చిక్కుకున్న రాష్ట్రం మరోసారి అంచుకు నెట్టబడింది.

మణిపూర్ ఎందుకు అట్టుడుకుతోంది?
ఒకప్పుడు రాచరిక రాజ్యంగా ఉన్న మణిపూర్ ప్రాంతం, 1947లో స్వతంత్ర భారతదేశంలో భాగమయ్యే వరకు బ్రిటిష్ వారి ఆధీనంలో ఉండేది. చారిత్రాత్మకంగా, మైటీలు మైదానాలు, లోయ ప్రాంతాలలో ఆధిపత్యం చెలాయించారు – ఇక్కడే రాజధాని ఇంఫాల్ కూడా ఉంది – అయితే కుకీ , నాగా వర్గాలు ఎక్కువగా కొండ ప్రాంతాలలో నివసించాయి.

స్వాతంత్య్రానంతర భారతదేశంలో, ఈ సున్నితమైన సమతుల్యతను కాపాడటానికి భూ చట్టాలను ప్రవేశపెట్టారు: కొండ ప్రాంతాలలో మైటీలు భూమిని కొనకుండా నిషేధించారు, అదే సమయంలో కుకీ-జో వర్గానికి షెడ్యూల్డ్ తెగ హోదా కల్పించి, వారికి ఉద్యోగాలు, విద్య, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం కల్పించారు.

అయితే మణిపూర్‌లో మైటీ, కుకీ, నాగా వర్గాలకు చెందిన పోరాట బృందాలతో కూడిన జాతి-జాతీయవాద తిరుగుబాట్ల వలయం ఆవిర్భవించింది – ప్రతి ఒక్కరూ ప్రాదేశిక సార్వభౌమాధికారం, స్వయంపాలనను డిమాండ్ చేశారు.

2023లో నిప్పు రగిలింది
ప్రధానమంత్రి మోడీ,హిందూ-జాతీయవాద బీజేపీకి చెందిన మాజీ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు,ప్రాంతీయ నాయకుడైన నోంగ్‌థోంబమ్ బీరెన్ సింగ్, 2017లో రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. ఆయన మైటీ వర్గానికి చెందినవారు.

కాగా, బీరెన్ సింగ్ మైటీ జాతీయవాద సంస్థలకు మద్దతు ఇస్తున్నట్లు కనిపిస్తూ, కొండ ప్రాంత గిరిజన వర్గాలను “అక్రమ వలసదారులు”, “నార్కో-టెర్రరిస్టులు”గా ఎక్కువగా చిత్రీకరించడం ప్రారంభించారు.

ఆ తర్వాత, 2023 ఏప్రిల్ 14న, మణిపూర్ హైకోర్టు మెజారిటీ మైటీ వర్గాన్ని షెడ్యూల్డ్ తెగగా గుర్తించే దిశగా ఒక ఉత్తర్వును జారీ చేసింది – అయితే ఈ చర్య వల్ల ఇంతకుముందు తమకు మాత్రమే కేటాయించిన ఉద్యోగాలు,విద్యా అవకాశాలు మైటీలకు కూడా అందుబాటులోకి వస్తాయని కుకీ-జో వర్గం భయపడింది.

కోర్టు ఆదేశం రాష్ట్రవ్యాప్తంగా జాతి ఘర్షణలకు దారితీసింది
పోరాటం తీవ్రంగా సాగుతున్న సమయంలో, ముఖ్యమంత్రి బీరెన్ సింగ్ మైటీ సమూహాలకు అనుకూలంగా పక్షపాతం వహించారని తీవ్ర ఆరోపణలు వచ్చాయి. ఇదిలా ఉండగా అప్పటికే ప్రధానమంత్రిగా 60కి పైగా దేశాలను, వాటిలో చాలావాటిని పలుమార్లు సందర్శించిన మోదీ, మణిపూర్‌ను సందర్శించకూడదని నిర్ణయించుకోవడం తీవ్ర విమర్శలకు దారితీసింది.

సంఘర్షణ ప్రారంభమైనప్పటి నుండి 260 మందికి పైగా మరణించారు. కనీసం 60,000 మంది వేర్వేరు సహాయ శిబిరాలకు తరలించారు – ఈ సంఖ్యలు వాస్తవ సంఖ్యల కన్నా తక్కువని పౌర సమాజ కార్యకర్తలు అంటున్నారు.

కాలక్రమేణా, ఈ విభజన మరింత తీవ్రమైంది. ప్రభుత్వ బలగాలు బఫర్ జోన్‌లను నిర్వహిస్తుండగా, యువకులు, వృద్ధులు అనే తేడా లేకుండా తుపాకులు ధరించిన పురుషులు తమ ప్రాంతాలకు కాపలాగా ఉన్నారు. ఇతర బలగాలతో పాటు, 250కి పైగా కేంద్ర సాయుధ పోలీసు కంపెనీల దళాలు మణిపూర్‌లో మోహరించాయి. దీంతో ఈ రాష్ట్రం దక్షిణాసియాలోనే అత్యంత సైనికీకరణ చెందిన ప్రాంతాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.

2025 ఫిబ్రవరిలో, బీరెన్ సింగ్ చివరకు ముఖ్యమంత్రి పదవి నుంచి వైదొలిగారు – అప్పటికే, హింసను అంతం చేయడంలో విఫలమవడంతో మైటీ సమాజంలో కూడా మద్దతు కోల్పోయి, బీజేపీ రాజకీయంగా వెనుకబడింది. 2024 జాతీయ ఎన్నికలలో మణిపూర్‌లోని రెండు పార్లమెంటరీ స్థానాలను బీజేపీ కోల్పోగా, ప్రతిపక్ష కాంగ్రెస్ ఆ స్థానాలను గెలుచుకుంది. చివరగా, 2025 సెప్టెంబర్‌లో మోదీ మణిపూర్‌ను సందర్శించారు.

ఇటీవలి ఘర్షణల తర్వాత, మోదీ బీజేపీకి చెందిన మణిపూర్ కొత్త ముఖ్యమంత్రి యుమ్నం ఖేమ్‌చంద్ సింగ్, ఈ దాడికి పాల్పడిన వారిని ఇంకా గుర్తించలేదని, ఈ బాంబు దాడి “ప్రస్తుతం నెలకొని ఉన్న శాంతికి భంగం కలిగించాలనే ఆసక్తి ఉన్న వ్యక్తులు లేదా సమూహాల పనే” అని అన్నారు.

మూడు సంవత్సరాలకు పైగా సాగుతున్న ఈ సంఘర్షణ, రాష్ట్రంలో దైనందిన జీవితంలోకి కూడా పాకి, ప్రతి ఒక్కరినీ ప్రభావితం చేసింది. బాంబు పేలుడులో ఇద్దరు చిన్నారులు మరణించిన ట్రోంగ్లాబి గ్రామంలో, అధికశాతం ప్రజలు వ్యవసాయంపై ఆధారపడి జీవిస్తున్నారు. అయితే, అక్కడి వ్యవసాయ క్షేత్రాలలో చాలా పెద్ద భాగాలు “బఫర్ జోన్లు” అని పిలుచుకునే ప్రాంతాలలో ఉన్నాయని సమాచారం. ఈ ప్రాంతాలు భారీగా సైనిక బలగాలను కలిగి ఉండి, లోయ ప్రాంతాలకు చెందిన మైటీలకు, కొండ ప్రాంతాలకు చెందిన కుకీ-జో వర్గాలకు ప్రవేశం లేనివిగా ఉన్నాయి.

మణిపూర్‌లో శాంతి ఎందుకు కొరవడింది?
ఈమేరకు 2023లో విడుదలైన ‘నార్త్ ఈస్ట్ ఇండియా: ఎ పొలిటికల్ హిస్టరీ’ పుస్తక రచయిత సమ్రాట్ చౌధురి మాట్లాడుతూ, దేశ-రాజ్యం, జాతీయవాదం వంటి భావనలకు సంబంధించిన ఒక శాశ్వతమైన సమస్య పరిష్కారం కాకుండా మిగిలిపోయిందని, బహుశా భవిష్యత్తులో కూడా అలాగే ఉండే అవకాశం ఉందని అన్నారు.

“మణిపూర్ భౌగోళిక పరిస్థితులలో, వివిధ సమూహాలు ఒకదానిపై ఒకటి ఆవరించి ఉన్న భూభాగాలపై హక్కులు ప్రకటించుకుంటున్నాయని” చౌధురి అల్ జజీరాతో అన్నారు. ఈ చారిత్రక సమస్య, శతాబ్దాల నాటి జీవన విధానాలు, సరిహద్దుల గురించిన అవగాహన నుండి, పటాలపై సరిహద్దులు, గీతలతో కూడిన ప్రస్తుత అవగాహనకు మారడం వల్ల మొదలైందని ఆ రచయిత జోడించారు.

వివిధ వర్గాలకు చెందిన తిరుగుబాటు బృందాలు “భూభాగంపై గరిష్ట హక్కులను” కలిగి ఉన్నాయని చౌధురి అన్నారు. “ఇది భూభాగంపై గరిష్ట హక్కులు కోరుకునే మితవాద జాతీయవాద ఉద్యమాల మధ్య ఘర్షణ, ఎందుకంటే వారి పటాలన్నీ ఒకదానిపై ఒకటి ఆవరించి ఉన్నాయి.”

ఈ సంక్షోభాన్ని పరిష్కరించడానికి ఉన్న అవకాశం “పరిస్థితులు చేయిదాటిపోకముందే, ఉద్రిక్తతలు మొదలైన తొలినాళ్లలోనే” ఉందని చౌధురి జోడించారు. “ప్రభుత్వం నుండి తగినంత స్పందన లేకపోవడమే ఇప్పుడు రాష్ట్రంలో వాస్తవ విభజనకు దారితీసింది,” అని ఆయన అల్ జజీరాతో అన్నారు. “మణిపూర్‌కు అవసరమైనంత శ్రద్ధ ఎవరు చూపిస్తున్నారు?”

మణిపూర్‌లోని ఇంఫాల్ ఫ్రీ ప్రెస్ సీనియర్ జర్నలిస్ట్,ఎడిటర్ అయిన ప్రదీప్ ఫంజౌబమ్ మాట్లాడుతూ, “ఈ అరాచక పరిస్థితిని కొనసాగించడం వల్ల ప్రయోజనం పొందే వ్యక్తులు ఉన్నారు,” అని అన్నారు. ఈ గందరగోళం కోట్లాది డాలర్ల మాదకద్రవ్యాల వ్యాపారానికి కూడా ఆజ్యం పోస్తోందని ఫంజౌబమ్ జోడించారు.

మణిపూర్ “గోల్డెన్ ట్రయాంగిల్” అంచున ఉంది. ఇది ఆగ్నేయాసియాలో అంతర్యుద్ధంతో దెబ్బతిన్న మయన్మార్‌ను, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద మాదకద్రవ్యాల అక్రమ రవాణా మార్గాలలో ఒకటైన హెరాయిన్, నల్లమందు, మెథాంఫేటమిన్ వంటి సింథటిక్ డ్రగ్స్‌ను కలిగి ఉన్న ప్రాంతాన్ని కవర్ చేస్తుంది.

తాజా బాంబు దాడి వెనుక ఏముంది, శాంతికి భంగం కలిగించడం వల్ల ఎవరు ప్రయోజనం పొందుతారు అనే దానిపై రాష్ట్రంలో కుట్ర సిద్ధాంతాలు ప్రబలంగా ఉన్నాయని ప్రదీప్ అన్నారు.

“ఈ సంఘర్షణ కొనసాగాలని కోరుకునే స్వప్రయోజనపరులు ఉన్నారని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. బహుశా పూర్తిస్థాయిలో కాకపోవచ్చు, కానీ ఈ అరాచకం, ఈ గందరగోళం ఉండేంత వరకు దీనిని కొనసాగించాలని వారు కోరుకుంటున్నారు,” అని ఆయన అల్ జజీరాతో అన్నారు. “వారు తమ కార్యకలాపాలు కొనసాగించడానికి వీలుగా ఈ అరాచకాన్ని కొనసాగించాలని వారు ఆశిస్తున్నారు.”

రాష్ట్రవ్యాప్తంగా రిపోర్టింగ్, పరిశోధన చేస్తున్న సమయంలో, శాంతిని, సాధారణ పరిస్థితులు తిరిగి రావాలని ఆకాంక్షించే ఇరుపక్షాల ప్రజలను తాను కలిశానని ఫంజౌబమ్ చెప్పారు. వీరిలో ప్రత్యర్థి వర్గాన్ని శత్రువులుగా భావించని వారు కూడా ఉన్నారని ఆయన తెలిపారు.

“మణిపూర్‌లో స్తంభించిపోయిన సంఘర్షణలో, శత్రుత్వం వెంటనే బయటపడకపోయినా, అది నేపథ్యంలోనే ఉంటుందని” ఆయన అన్నారు. “అందుకే మణిపూర్‌లో భద్రతా పరిస్థితి చాలా సున్నితంగా ఉంది.”

ఇదిలా ఉండగా, న్యూఢిల్లీలో ఈ సంక్షోభాన్ని ఇంకా ‘నిర్వహించవచ్చు’ అనే భావన ఉందని రచయిత చౌధురి అన్నారు. “ప్రతిదీ శాశ్వతంగా, నిరంతరం, అంతులేకుండా నిర్వహించగలమనే గొప్ప విశ్వాసం ఉంది: వార్తా శీర్షికలు, ప్రజలు, ప్రతిదీ నిర్వహించవచ్చు.”

వీటి పర్యవసానంగా, మణిపూర్‌ను మంటల్లో చిక్కుకుని, పట్టించుకునే దిక్కులేక, మరింత తీవ్రమైన అల్లకల్లోలంలోకి జారిపోయే అంచున నిలిచింది.

(అల్ జజీరా సౌజన్యంతో)