ప్రేమ్‌శంకర్‌ ఝా, ప్రముఖ పాత్రికేయులు…🖋️

పశ్చిమ బెంగాల్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాలు మే 4న వెలువడిన వెంటనే పశ్చిమ బెంగాల్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి మమతా బెనర్జీ, “నేను రాజీనామా చేసే ప్రసక్తే లేదు; మేము ప్రజా తీర్పుతో కాదు, కుట్రతో ఓడిపోయాము” అని విస్పష్టంగా ప్రకటించారు. ఎన్నికల “చోరీకి” ఎన్నికల సంఘం, కేంద్ర భద్రతా దళాలు భారతీయ జనతా పార్టీ (బీజేపీ)తో కుమ్మక్కయ్యాయని ఆమె ఆరోపించారు. “నేను ఓడిపోలేదు, కాబట్టి నేను రాజ్‌భవన్‌కు వెళ్ళను. నేను నా రాజీనామాను సమర్పించను,” అని ఆమె అన్నారు.

ఆ తర్వాత తన కొత్తగా ఎన్నికైన ఎమ్మెల్యేలతో నిర్వహించిన సమావేశాలలో, ఆమె ఇలా అన్నట్లు సమాచారం: “వాళ్ళు కావాలనుకుంటే రాష్ట్రపతి పాలన విధించనివ్వండి. వాళ్ళు కావాలనుకుంటే నన్ను తొలగించనివ్వండి. ఈ రోజు ప్రజాస్వామ్యానికి ఒక చీకటి రోజుగా చరిత్రలో నిలిచిపోతుందని ఆమె అన్నారు.”

మమతా బెనర్జీ ఈ నిర్ణయానికి కారణం బహుశా, భారతదేశ ప్రజాస్వామ్యానికి మిగిలి ఉన్న చివరి ఆనవాలు అయిన – ఇప్పటివరకు నిష్కళంకంగా ఉన్న దాని ఎన్నికల వ్యవస్థను – అణచివేసి, భారతదేశాన్ని ఒక ఫాసిస్ట్ ‘హిందూ రాజ్యం’గా మార్చాలన్న ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీ సంకల్పానికి, తానూ,తన రాజకీయ పార్టీ అయిన తృణమూల్ కాంగ్రెస్ మాత్రమే కాక, మొట్టమొదటి బాధితులు కాబోతున్నామనే గ్రహింపు కావచ్చు.

మోడీ ఎంచుకున్న ఆయుధం ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక, విస్తృత సమీక్ష. ‘ప్రత్యేక’ అనే పదం, ఓటర్ల జాబితాల సాధారణ వార్షిక నవీకరణ ఒక ఉదాసీనమైన వ్యవహారంగా మారిందని, కొన్నేళ్లకు ఒకసారి ఓటర్ల జాబితాలపై విస్తృత సమీక్షతో దానికి అండగా నిలవాల్సిన అవసరం ఉందని సూచిస్తుంది. రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు సమీపిస్తున్నందున, గత సంవత్సరం బీహార్, పశ్చిమ బెంగాల్‌లలో ఇటువంటి రెండు సమీక్షలు జరిగాయి. వాటి ఫలితంగా పశ్చిమ బెంగాల్‌లో బీజేపీ, బీహార్‌లో బీజేపీ, దాని మిత్రపక్ష రాజకీయ పార్టీలు నిర్ణయాత్మక విజయాలు సాధించాయి. భారతదేశంలోని 28 రాష్ట్రాలలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన 11 రాష్ట్రాలలో (ఇవి దేశ జనాభాలో మూడింట రెండు వంతుల వాటాను కలిగి ఉన్నాయి)కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రత్యక్ష పాలనలో ఉన్న ఎనిమిది కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో మూడింటిలో SIRలు ఇప్పుడు పూర్తయ్యాయి. దేశంపై తన పట్టును పూర్తిగా బిగించే వరకు, మోదీ ప్రభుత్వం ఎన్నికల మీద ఎన్నికలను దొంగిలించడానికి వీలుగానే ఈ సోకాల్డ్ ఎస్ఐఆర్‌లు రూపొందించారని బెంగాల్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి చేసిన హెచ్చరికను పూర్తిగా సమర్థించే ఒక ధోరణి ఇప్పుడు స్పష్టమవుతోంది.

ఇప్పటికే గత 11 ఏళ్లుగా భారతదేశ ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న మోదీ, ఇప్పుడే ఎందుకు ఇలా చేస్తున్నారు? 2024 లోక్‌సభ ఎన్నికల ఫలితాల నుండి ఆయనకు తగిలిన షాక్ తర్వాత, ఆయనకు అలా చేయాల్సిన అవసరం ఏర్పడింది. ఎందుకంటే, ఎన్నికల సంఘం లొంగుబాటు స్వభావాన్ని ఆయన మరింత బలపరిచారు కాబట్టి, తాను ఈ పని చేసినా తప్పించుకోగలనని ఆయనకు తెలుసు.

ఎన్నికల కమిషనర్ల ఎంపికపై ప్రభుత్వానికి పూర్తి నియంత్రణ లేకుండా చూసేందుకు పారదర్శకత కార్యకర్తలు ఒక ప్రయత్నం చేశారు. దీనిపై 2023 మార్చిలో కోర్టులోని ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం ఒక తీర్పు ఇచ్చింది. ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్, ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామకానికి సరైన, స్వతంత్రమైన, పారదర్శకమైన ప్రక్రియను ఏర్పాటు చేసే చట్టాన్ని మోదీ ప్రభుత్వం తీసుకురావాలని ఆ తీర్పులో పేర్కొంది. కానీ, ఆ చట్టం ఆమోదించే వరకు, ప్రధానమంత్రి, లోక్‌సభలోని ప్రతిపక్ష నాయకుడు,భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తితో కూడిన ఒక కమిటీ ద్వారా కమిషనర్లను నియమించాలని అందులో పేర్కొన్నారు.

మోదీ వెతుకుతున్న లొసుగు ఇదే. అందుకే ఆయన ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయకుండా ఆ చట్టాన్ని ఆమోదింపజేశారు, కానీ దాని పూర్తి ఉద్దేశ్యాన్ని తారుమారు చేసే ఒకే ఒక్క మార్పుతో: ఎన్నికల కమిటీలోని ‘భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి’ స్థానంలో ‘ప్రధానమంత్రి నామినేట్ చేసిన క్యాబినెట్ మంత్రి’ని నియమించడం. బీజేపీ,దాని మిత్రపక్షాలు అధికారంలో ఉన్నందున, ఆయన తమను లాగుతున్న ఉచ్చును వారిలో ఎవరూ గ్రహించకపోవడంతో, వారంతా తమ అంగీకారాన్ని తెలిపారు. ఆ చట్టం ఎన్నికల కమిషనర్ల ఎంపికలో అధికార పార్టీకి శాశ్వత మెజారిటీని కల్పించింది. బీజేపీ ఈ ‘కోర్టు ఆమోదించిన’ అధికారాన్ని, సమీప భవిష్యత్తులో అధికారంలో కొనసాగడం కోసం, ఎన్నికల తర్వాత ఎన్నికలలో ఓట్లను దొంగిలించడానికి ఉపయోగించుకోవాలని చూసింది.

ఆ చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన కొన్ని నెలల్లోనే మోదీ ఈసీఐపై తన పూర్తి నియంత్రణను ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు. సుప్రీంకోర్టు ఆదేశానికి ప్రతిస్పందనగా ఆయన ఆమోదించిన చట్టం తీవ్రమైన ధిక్కారాన్ని ప్రదర్శిస్తుండటంతో, భారతదేశ ప్రజాస్వామ్యం అంతిమ దశలో ఉందని భయపడుతున్న దేశంలోని అనేక పౌర హక్కుల సంస్థలు, మాజీ, ప్రస్తుత పార్లమెంట్ సభ్యుల నుండి ప్రముఖ పౌరుల వరకు ఎందరో వ్యక్తులు దానిని సవాలు చేశారు. అప్పీలుదారులలో దేశంలోని నాలుగు అత్యంత గౌరవనీయమైన పౌర హక్కుల సంస్థలైన ‘ది అసోసియేషన్ ఫర్ డెమోక్రటిక్ రైట్స్’, ‘ది పీపుల్స్ యూనియన్ ఫర్ సివిల్ లిబర్టీస్’, ‘కామన్ కాజ్’,’ది సెంటర్ ఫర్ పబ్లిక్ ఇంటరెస్ట్ లిటిగేషన్’ ముఖ్యమైనవి.

సుప్రీం కోర్టు ఈ పిటిషన్లన్నింటినీ కలిపి ఒకే పిటిషన్‌గా దాఖలు చేసి, తన అలవాటు ప్రకారం, వాటిని విచారించడానికి చాలా సమయం తీసుకుంది. ఈ విషయంపై విచారణ జరగాల్సిన మూడేళ్ల తర్వాత, ఇప్పుడే విచారణ జరుగుతోంది. వాస్తవానికి, న్యాయాన్ని తొందరపెడితే అది న్యాయం జరగకపోవడానికి దారితీయవచ్చు. కానీ ఈ విషయంలో, న్యాయం ఆలస్యం కావడం వల్ల, భారతదేశ ప్రజాస్వామ్యాన్ని పూర్తిగా కూల్చివేసి, దానిని ఏక-పార్టీ పాక్షిక-ఫాసిస్ట్ రాజ్యంగా మార్చడానికి మోడీ ప్రభుత్వానికి కావలసినంత సమయం లభిస్తోంది.

కాగా, గత 75 ఏళ్లలో 18 లోక్‌సభ ఎన్నికలు, 345 రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు జరిగాయి. వాటిలో ఒక్కదానిలో కూడా ఎన్నికల సంఘం పనితీరుపై విమర్శలు చేయడం అటుంచి, కనీసం ప్రశ్న కూడా తలెత్తలేదు.

స్వాతంత్య్రం తర్వాత, సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కు సూత్రాన్ని అమలు చేయగల ఓటర్ల జాబితాను రూపొందించే చారిత్రాత్మకమైన పనిని ఈసీఐ 1948 నుండి 1952 వరకు చేపట్టింది. ఈ పనికి నాలుగు సంవత్సరాలు పట్టింది, ఎందుకంటే అప్పట్లో భారతదేశంలోని ఐదు లక్షల నగరాలు, పట్టణాలు, గ్రామాలలో ప్రతి ఒక్కరిని ఇంటింటికీ, గుడిసె గుడిసెకూ లెక్కించడం తప్ప, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఓటర్ల సమూహాన్ని గుర్తించి, లెక్కించడానికి మరో మార్గం లేదు.

ప్రధానమంత్రి ఇందిరా గాంధీ కేంద్ర, రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలను వేరు చేసిన తర్వాత, ఈ ప్రాథమిక సర్వేను 1967 వరకు ప్రతి ఐదేళ్లకు ఒకసారి, ఆ తర్వాత 1971 నుండి ప్రతి ఐదేళ్లకు రెండుసార్లు నవీకరించారు. దీనివల్ల ఈసీఐ పనిభారం రెట్టింపు అయినప్పటికీ, ఓటర్ల గురించిన కచ్చితమైన సమాచారాన్ని భద్రపరచాల్సిన అవసరం దానికి మరింత పెరిగింది. భారతదేశంలో ప్రతి పదేళ్లకు ఒకసారి జరిగే జనాభా లెక్కల కారణంగానే, ఈ రెట్టింపు పనిభారాన్ని అది తట్టుకోగలిగింది. డిజిటల్ డేటా నిల్వను ప్రవేశపెట్టడం కూడా క్రమంగా దాని పనిభారాన్ని తగ్గించింది.

ఇరవై సంవత్సరాల తరువాత, 1998లో మొదట ఎంపిక చేసిన రాష్ట్రాలలో, ఆపై 2004లో దేశవ్యాప్తంగా ఎలక్ట్రానిక్ ఓటింగ్ యంత్రాలు, రికార్డుల నిర్వహణను ప్రవేశపెట్టడంతో దాని పని మరింత సులభమైంది. ఎలక్ట్రానిక్ ఓటింగ్, రికార్డుల నిర్వహణకు మారడాన్ని ఖరారు చేయడంతో, 2002-2004 మధ్య ECI తన మొదటి ప్రత్యేక విస్తృత సమీక్షను నిర్వహించగలిగింది. దీని ఫలితంగా ఒక ప్రాథమిక ఓటర్ల జాబితా రూపొందించారు. ఇది 2025లో మోడీ ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన ఎన్నికతో సహా, అప్పటి నుండి దేశంలో జరిగిన అన్ని ఎన్నికలకు ప్రామాణికంగా మారింది.

దీనికి రెండు సమాధానాలు మాత్రమే ఉన్నాయి: మొదటిది, సరిగ్గా 20 సంవత్సరాల క్రితం సృష్టించిన 2004 నాటి “పాత ఓటర్ల జాబితా”లో లేని వారు, ఓటర్లుగా అర్హత సాధించడానికి వీలు కల్పించే నివాస ధృవీకరణ పత్రాలను సేకరించడానికి లేదా తిరిగి జారీ చేయించుకోవడానికి ఇప్పుడు తమ అసలు ఇళ్లకు తిరిగి వెళ్లడాన్ని ఎన్నికల సంఘం ఉద్దేశపూర్వకంగా చాలా కష్టతరం, ఖరీదైనదిగా చేసింది, దీని ఫలితంగా భారీ సంఖ్యలో ప్రజలు ప్రయత్నించడం మానేశారు. మోడీకి అత్యంత ఇష్టమైన రెండవ విషయం ఏమిటంటే, వారు బంగ్లాదేశ్, మయన్మార్ లేదా మరే ఇతర ప్రాంతం నుండి వచ్చిన అక్రమ వలసదారులు కాదని, నిజంగా భారత పౌరులేనని నిరూపించుకోవాల్సిన అవసరం. ఆధార్ కార్డును పరిగణనలోకి తీసుకోవాలని సుప్రీంకోర్టు ఎన్నికల సంఘాన్ని కోరినప్పటికీ, ఒక వలస కార్మికుడికి అవసరమైన మిగతా అన్ని గుర్తింపు పత్రాలను స్వదేశం నుండే పొందవలసి ఉంటుంది.

ఓటర్ల సంఖ్యలో 10% తగ్గుదల, ఓటు వేయడానికి ప్రయత్నించడం కూడా మానేసిన వారి సంఖ్య ఎంత భారీగా ఉందో చూపిస్తుంది. వాస్తవానికి, మోడీ, బీజేపీ కోరుకునేది కూడా ఇదే. ఎందుకంటే వీరే దేశంలోని అత్యంత పేద ప్రజలు, వీరు మూకుమ్మడిగా ఓటు వేయడానికి ఎక్కువగా మొగ్గు చూపుతారు. ఢిల్లీలో, ఇటీవల పంజాబ్‌లో ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ సాధించిన వరుస విజయాలు చూపిస్తున్నట్లుగా, భవిష్యత్తుపై కొద్దిపాటి ఆశను కలిగించగల వారికే వీరు ఓటు వేయడానికి మొగ్గు చూపారు.

అనేక సర్వేలు చూపినట్లుగా, దేశంలోని అత్యంత పేదవారిలో అసమాన నిష్పత్తిలో ముస్లింలు కూడా ఉన్నారు. కాబట్టి, సాపేక్షంగా అగ్రవర్గాలకు చెందిన వారికి మాత్రమే ఓటు వేయడం సులభమయ్యేలా చూడటంలో మోదీ దాదాపుగా విజయం సాధించారు.

అందువల్ల మమతా బెనర్జీ చెప్పింది సరైనదే. వీటన్నింటి కలయిక ద్వారా బెంగాల్ ఎన్నికలను ‘చోరీ చేశారు’. కానీ బెంగాల్‌లో ఇప్పుడు ఏం జరిగిందో, అదే ఇకపై భారతదేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాల్లోనూ జరగబోతోంది.

( ద వైర్ సౌజన్యంతో)