న్యూఢిల్లీ: అర్థవంతమైన అభివృద్ధిని కాకుండా, స్వల్పకాలిక దురాశను తీర్చే మైనింగ్ ప్రాజెక్టుల కోసం తూర్పు-మధ్య భారతదేశంలోని ప్రాచీన జీవావరణ వ్యవస్థలను, సమాజాలను విచక్షణారహితంగా, హింసాత్మకంగా నాశనం చేస్తున్న విషయం చాలా మందికి తెలియదు. ఈ కథకు కేంద్రబిందువు వేదాంత. ఒడిశా పర్వత ప్రాంతాలలో తన దురాగతాలను, బాక్సైట్ వేటను కప్పిపుచ్చుకోవడానికి ఒక ప్రాచీన పేరును దుర్వినియోగం చేస్తున్న సంస్థ ఇది.
2013లో నియమగిరి నుండి బాక్సైట్ తవ్వకాల ప్రణాళికలపై సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించిన గ్రామసభలు ఏకగ్రీవంగా వ్యతిరేకంగా ఓటు వేయడంతో వేదాంత ఓడిపోయింది. అప్పటి నుండి తన లంజిగఢ్ రిఫైనరీకి సరఫరా చేయడానికి బాక్సైట్ను ఛత్తీస్గఢ్, గుజరాత్, ఆస్ట్రేలియా, 2018 నుండి కోడింగమాలి అనే మరో పర్వత ప్రాంతాల నుండి కొనవలసి వస్తోంది: ఇక్కడి నుండి బాక్సైట్ను సరుకు రవాణా ట్రక్కులలో తీసుకువెళతారు, ఈ క్రమంలో గ్రామాలలో ప్రమాదాలు వ్యాపిస్తున్నాయి.
దక్షిణ ఒడిశాలోని రాయగడ, కలహండి జిల్లాల సరిహద్దులో విస్తరించి ఉన్న తిజ్మాలి (కొండ్ ఆదివాసీ భాషలో సిజిమాలి అని పిలుస్తారు) బాక్సైట్ ఉన్న గొప్ప పర్వతాలలో ఒకటి. ఫిబ్రవరి 2023లో, వేదాంత సంస్థ ఇక్కడి బాక్సైట్ నిక్షేపాలపై మైనింగ్ హక్కులను పొందింది. ఈ నిక్షేపాలు 311 మిలియన్ టన్నులు (mt)గా అంచనా వేసారు. వీటిని సంవత్సరానికి 9mt చొప్పున 30 సంవత్సరాల పాటు తవ్వాల్సి ఉంది. చుట్టుపక్కల మైళ్ల దూరం వరకు ఉన్న గ్రామస్థులు ఈ నిర్ణయాన్ని వ్యతిరేకిస్తున్నారు. సమీపంలో ఇప్పటికే ఉన్న గనుల వల్ల కలిగిన విధ్వంసాన్ని వారు చూశారు. అంతేకాకుండా, గంధమర్దన్, బాప్లమాలి (బాఫ్లిమాలి), నియమగిరిలలో బాక్సైట్ మైనింగ్ను నిరోధించడానికి జరిగిన మరో మూడు ఉద్యమాల చరిత్ర కూడా వారికి తెలుసు. 1980లలో జరిగిన గంధమర్దన్ ఉద్యమం విజయం సాధించింది; బాప్లమాలి మైనింగ్పై జరిగిన కాశీపూర్ ఉద్యమం పదేళ్ల పోలీసు అణచివేత తర్వాత చివరికి ఓడిపోయింది. పైన పేర్కొన్న విధంగా, నియమగిరి ఉద్యమంలో విజయం సాధించినప్పటికీ, అది ఇప్పటికీ ఒత్తిడిలోనే ఉంది.
ప్రతిఘటన ఉద్యమం, ప్రభుత్వ ప్రతిస్పందన
తిజ్మాలి ఉద్యమం ఈ సంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తుంది. ఆదివాసీ, దళిత వర్గాల మధ్య అద్భుతమైన సంఘీభావం దీనికి ప్రత్యేకతను ఇస్తుంది. 2023లో, తిజ్మాలి, మజింగ్మాలి (వేదాంత కోసం కేటాయించారు), కుట్రుమాలి (దీనిపై అదానీ హక్కులు పొందారు) లను రక్షించడానికి వారు సంయుక్తంగా ‘మా మతి మాలి సురక్షా మంచ్’ (తల్లిభూమి-పర్వత పరిరక్షణ వేదిక)ను స్థాపించారు. మేధా పాట్కర్ వంటి కీలక నాయకులు తమ మద్దతును చూపించడానికి అరెస్టు ప్రమాదాన్ని కూడా లెక్కచేయకుండా, మొదటి నుండి మహిళల భాగస్వామ్యం అంతర్భాగంగా ఉంది. పర్వతాలలో రహదారుల నిర్మాణాన్ని నిరోధించడానికి గుడారాల దిగ్బంధనాలను ఏర్పాటు చేయడంలో కూడా మహిళలు ప్రధాన పాత్ర పోషించారు. మే 2025 నుండి, ఒక వర్గం ఒడిశా ఇండస్ట్రియల్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ డెవలప్మెంట్ కార్పొరేషన్ (IDCO)ను తిజ్మాలి పైకి మూడు కిలోమీటర్ల రహదారిని నిర్మించకుండా అడ్డుకుంటోంది.
ఇదిలా ఉండగా, ప్రభుత్వ ప్రతిస్పందన అంతకంతకూ హింసాత్మకంగా మారుతోంది. 2026 ఏప్రిల్ 3న, రాయగడ సబ్-కలెక్టర్ దిగ్బంధనాన్ని విచ్ఛిన్నం చేయడానికి కర్ఫ్యూ విధించారు, కానీ డజను గ్రామాలకు చెందిన సుమారు 300 మంది స్త్రీపురుషులు కదలడానికి నిరాకరించి, వంతులవారీగా కర్ఫ్యూను నిర్వహించారు. ఏప్రిల్ 6న, ‘ప్రతిఘటన’ గ్రామాలలో ఒకటైన కాంతమాల్పై పోలీసులు రాత్రిపూట దాడి చేశారు. తెల్లవారుజామున 3 గంటల ప్రాంతంలో 100 మందికి పైగా పోలీసులు, ముసుగులు ధరించిన ‘గూండాలు’ అక్కడికి చేరుకుని, భాష్ప వాయువు బాంబులు విసరడంతో పూరిళ్లకు నిప్పంటుకుంది. ఈ దాడిలో 70 మందికి పైగా తీవ్రంగా గాయపడ్డారు, ఒక ఆవు చనిపోయింది. నగదు, బంగారు ఆభరణాలు దోచుకున్నారు.
దీని తర్వాత మార్చి 11న తలంపడార్ గ్రామంపై తెల్లవారుజామున ఇదే తరహా హింసాత్మక దాడి జరిగింది, అందులో గర్భిణీ స్త్రీ, వృద్ధ మహిళలతో సహా 21 మందిని బలవంతంగా అరెస్టు చేశారు. అప్పటి నుండి ఆ కుగ్రామాలపై శాశ్వత పోలీసు నిఘా సర్వసాధారణమైపోయింది.
ప్రస్తుత వెలికితీత స్థాయి ఒడిశా భవిష్యత్తుకు వినాశనాన్ని సూచిస్తోంది. భారతదేశం కంటే వియత్నాంలో పెద్ద బాక్సైట్ నిల్వలు ఉన్నాయనే విషయం చాలా మందికి తెలియదు – ప్రపంచంలో వియత్నాం రెండవ లేదా మూడవ అతిపెద్ద నిల్వలను కలిగి ఉండగా, భారతదేశంలో ఏడవ అతిపెద్ద నిల్వలు ఉన్నాయి. అంతేకాక, వియత్నాం ఈ నిల్వలను చాలా ఎక్కువ శ్రద్ధతో పరిరక్షించిందనే విషయం కూడా తెలియదు. ఫ్రెంచ్, అమెరికన్ ఆక్రమణ దళాలను ఓడించడంలో కీలక పాత్ర పోషించిన దేశపు అగ్రశ్రేణి సైనిక వ్యూహకర్త, జనరల్ వో గుయెన్ గియాప్, 1980ల నుండి 2009 వరకు అధిక వెలికితీతకు వ్యతిరేకంగా గట్టిగా సలహా ఇచ్చారు. ఆ తర్వాత ప్రభుత్వం దానిని ప్రోత్సహించడం ప్రారంభించి, వ్యతిరేకతను అణచివేసింది.
అయినప్పటికీ, గియాప్ ముందుచూపు, ప్రస్తుతం ఒడిశా ఆదివాసులు ఎదుర్కొంటున్న స్థాయి పర్యావరణ విధ్వంసం, సాంస్కృతిక వినాశనం నుండి తన దేశంలోని కొండ ప్రాంత గిరిజన వర్గాలను కాపాడింది. 2023లో, వియత్నాం 4 మిలియన్ టన్నుల బాక్సైట్ను తవ్వగా, భారతదేశం సుమారు 22 మిలియన్ టన్నుల బాక్సైట్ను తవ్వింది. దీని అర్థం ఏమిటంటే, స్వల్పకాలిక లాభం, తన ఆయుధ పరిశ్రమను వేగంగా విస్తరించడం కోసం, భారతదేశం తన బాక్సైట్ నిల్వలను అత్యంత వేగంగా తగలబెడుతోంది, దీనివల్ల ఊహించలేని పర్యావరణ, సామాజిక పరిణామాలు సంభవిస్తున్నాయి.
