ముంబయి: భారత విద్యా వ్యవస్థలో పేపర్ లీక్లు, అవినీతికి వ్యతిరేకంగా దేశవ్యాప్తంగా జరుగుతున్న నిరసనల నేపథ్యంలో విద్యాశాఖ మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ రాజీనామా చేసిన విషయం తెలిసిందే. ఈ నేపథ్యంలో జెన్ జెడ్ను బయటకు వచ్చి సంబరాలు చేసుకోవాలని కోరుతూ శివసేన (ఉద్ధవ్ థాకరే), మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ సేనలు ఆదివారం ఉదయం పిలుపునిచ్చిన త్రివర్ణ విజయ్ ర్యాలీలో రాజకీయం ఏమాత్రం లేదు.
భారతదేశంలో నేటి యువత గౌరవ చిహ్నంగా భావించే ‘ముంబై జెన్ జెడ్’ తరం, నగరంలోని శివాజీ పార్కు వద్దకు భారీ సంఖ్యలో తరలివచ్చింది. జూలై 24, శుక్రవారం నాడు ఇదే పార్కులో ఇంతకంటే పెద్ద నిరసన ప్రదర్శన జరిగింది.
ఇలాంటివి తరచుగా జరిగే విధంగానే, ఇది కూడా చిన్న ప్రవాహంతో ప్రారంభమైంది. నిర్వాహకులు ప్రకటించిన సమయమైన ఉదయం 10 గంటలకల్లా, చిన్న చిన్న యువ బృందాలు శివాజీ పార్కు వైపు రావడం మొదలుపెట్టాయి. శుక్రవారం నాటి ప్రదర్శన ఒక నిరసన గర్జనలా సాగింది.
కాగా, నిన్నటి త్రివర్ణ విజయ్ ర్యాలీ పూర్తిగా భిన్నమైనది: అది ఒక కార్నివాల్ రూపంలో రూపుదిద్దుకున్న, అత్యవసరమైన, స్పష్టంగా రాజకీయమైన వేడుక. గంటలోపే, ఆ చిన్న ప్రవాహం వరదలా మారింది. వేదిక ఉన్న కూడలికి ఇరువైపులా ఉన్న నాలుగు రోడ్లూ జనసందోహంతో నిండిపోయాయి. ఈ స్థాయికి సిద్ధంగా లేనట్లు కనిపించిన పోలీసులు బారికేడ్లను వెనక్కి లాగాల్సి వచ్చింది.
ఇది నిరసన తెలపడానికి కాదు, ఒక విజయాన్ని సాధించడానికి ముంబై యువత తరలివచ్చింది. పరీక్షా పత్రాల లీకేజీలు, విచ్ఛిన్నమైన వ్యవస్థ భారాన్ని భరించలేక విద్యార్థులు మరణించడంపై దేశవ్యాప్తంగా వారాల తరబడి చెలరేగిన ఆగ్రహం తర్వాత, కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ను పదవి నుంచి తప్పించడమే ఆ విజయం.
ఉద్ధవ్ ప్రసంగంలో రాజకీయం ఏమీ లేదు
ఉద్ధవ్ థాకరే నుంచి ఎవరైనా సంయమనం ఆశించి ఉంటే, వారికి అది లభించలేదు, ఆయన కూడా అలా నటించలేదు. జనసమూహం కూడా దాన్ని ఎంతగానో ఆస్వాదించింది. ఆయన దీనిని అంధ భక్తులపై దేశభక్తుల విజయంగా అభివర్ణించారు — గుడ్డిగా ఆరాధించే వారిపై దేశభక్తుల విజయం — ఈ సందర్భాన్ని “బీజేపీ వర్సెస్ భారత్” అని కూడా స్పష్టంగా పేర్కొన్నారు. జనసమూహం ఊహలను స్పష్టంగా ఆకట్టుకున్న, చిరస్మరణీయమైన, దాదాపు పౌరాణికమైన ఒక ఉపమానాన్ని ఆయన ప్రస్తావించారు: ఒక చక్రవర్తిని తలవంచేలా చేసిన ఒకే ఒక్క బొద్దింక. ఆయన దానిని, కేవలం సగం హాస్యంగా, “అసలైన విష్ణు అవతారం” అని పిలిచారు.
“మోదీజీ తెలుసుకోవాలి, ఆయన ఎన్నికలలో రిగ్గింగ్ చేయగలరు, ఓట్ల దొంగతనాలకు పాల్పడగలరు, కానీ మీలాంటి యువతను దొంగిలించలేరు. ఈ దేశ యువత రాజేసిన ఈ నిప్పును ఆరనివ్వకుండా కొనసాగించడం మన కర్తవ్యం” అని ఉద్దవ్ థాకరే అన్నారు.
ఆయన ప్రసంగం విజయగర్వం నుండి నిందారోపణల వైపు వేగంగా మళ్లింది. రూపాయి, ద్రవ్యోల్బణంపై మౌనం వహించినందుకు ప్రభుత్వ ఆర్థిక మంత్రిని ఆయన విమర్శించారు; దేశ రక్షణ కంటే ప్రధాన్ను మరింత ఉత్సాహంగా సమర్థించినందుకు రక్షణ మంత్రిని ఎగతాళి చేశారు; నితిన్ గడ్కారిని “గుంతల మంత్రి” అని పిలవడం ప్రారంభించి, వాక్యం మధ్యలోనే తనను తాను సరిదిద్దుకుని “రోడ్లు, ఉపరితల రవాణా మంత్రి” అని పిలవడంతో ఆ సభలో పెద్దగా నవ్వులు పూశాయి.
కానీ ఆ ఎగతాళి మాటల వెనుక గర్వం కన్నా దుఃఖానికి దగ్గరగా ఉన్న భావం దాగి ఉంది. తన ‘ఇష్టమైన’ మంత్రిని పదవి నుంచి తప్పుకోమని అడగడంలో మోదీ బాధపడి ఉండవచ్చు, కానీ పేపర్ లీక్ కుంభకోణం కారణంగా 21 మంది విద్యార్థులు ఆత్మహత్య చేసుకున్నారని తెలుసుకున్నప్పుడు ఆ విద్యార్థుల తల్లిదండ్రులు, దేశం అనుభవించిన బాధతో పోలిస్తే అది ఏమీ కాదని ఠాక్రే సభికులకు గుర్తు చేశారు. ఆ తల్లిదండ్రుల బాధను ప్రభుత్వం మరచిపోనివ్వనని ఆయన జనసమూహానికి చెప్పారు.
ఈ ఆందోళన అకాలమైనదన్న మాటలను (ఎన్నికలకు ఇంకా మూడేళ్ల సమయం ఉంది కదా) తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన మైక్ డ్రాప్లా పేలిన ఒక మరాఠీ పదబంధాన్ని అన్నారు: “నివాద్నుకా గెలియా ఖడ్యాత్”, అంటే ఎన్నికలు నాశనమవ్వనీ.
ఆన్లైన్లో, ఆఫ్లైన్లో విద్యార్థులను బెదిరిస్తున్న మితవాద ట్రోల్స్ను – అంటే “అసలైన హిందుత్వ”ను – బహిర్గతం చేయాలని – ఎదుర్కోవడం కాదు, వారి పేర్లను బహిరంగంగా చెప్పి, వారికి బుద్ధి చెప్పాలని ఆయన జనసమూహాన్ని కోరారు. ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణలో భారత యువత లిఖించిన స్వర్ణపుటగా చరిత్ర దీనిని గుర్తుంచుకుంటుందని ఆయన వారికి చెప్పారు.
ఉద్ధవ్ వ్యంగ్యోక్తుల కన్నా రాజ్ థాకరే పాటించిన ఒక నిమిషం మౌనం మరింత రాజకీయమైనది. ఉద్ధవ్ సుదీర్ఘంగా మాట్లాడిన చోట, రాజ్ థాకరే దానికి విరుద్ధంగా చేశారు, మరియు అది ఫలించింది. ప్రభుత్వ అహంకారాన్ని ఛేదించవచ్చని జెన్ జెడ్ (Gen Z) ఎలా నిరూపించిందో తెలిపే ఒకే ఒక్క మరాఠీ వాక్యం చుట్టూ అల్లుకున్న అతని ప్రసంగం కేవలం రెండు నిమిషాలకే పరిమితమైంది — “Gen Z ne dakhavla sarkarchya jhinjhya kashya upattat”.
ఆ తర్వాత పేపర్ లీక్ కారణంగా ఆత్మహత్య చేసుకున్న 21 మంది విద్యార్థుల పేర్లను ఒక్కొక్కటిగా చదివి వినిపించి, వారి జ్ఞాపకార్థం ఆ భారీ జనసమూహాన్ని ఒక నిమిషం పాటు నిశ్శబ్దంగా ఉండమని కోరాడు. కాగా, ప్రతిధ్వనే లక్ష్యంగా నిర్మించిన ఆ మైదానంలో, ఆ నిశ్శబ్దమే ఆ రోజు అత్యంత రాజకీయ ప్రకటనగా నిలిచింది.
ఈ ర్యాలీలో వ్యంగ్యం, విచారం కలగలిసిన ప్లకార్డులు, నృత్యాలు చేస్తున్న విద్యార్థులు, నిర్వాహకులు ‘రంగ్ దే బసంతి’ సౌండ్ట్రాక్ను పదే పదే ప్లే చేస్తుండటం – యువత త్యాగం, జాగృతికి సంబంధించిన ఆ సినిమా గాథే ఆ రోజుకు అనధికారిక స్క్రిప్ట్గా మారిపోయిందన్నట్లుగా ఉంది. ఈ దృశ్యాలను చాలా జాగ్రత్తగా నిర్వహించారు. కేవలం త్రివర్ణ పతాకాన్ని మాత్రమే ర్యాలీలో అనుమతించారు; రెండు పార్టీల ఎన్నికల చిహ్నాలు ఎక్కడా కనిపించలేదు.
“భారత్ మాతా కీ జై”, “వందే మాతరం” నినాదాలు లయబద్ధంగా వినిపించాయి. “ఇంక్విలాబ్ జిందాబాద్” గీతం వినిపించడం… ఒకప్పుడు జేఎన్యూ నిరసనలు, ఉమర్ ఖాలిద్, కన్హయ్య కుమార్ పేర్లతో విడదీయరాని భాగంగా ఉన్న “ఆజాదీ” పాట కోసం జనసమూహంలో స్పష్టంగా కనిపించిన ఆరాటమే — అసమ్మతి పదజాలం రాజకీయ ప్రధాన స్రవంతిలోకి ఎంత దూరం ప్రయాణించిందో తెలియజేసింది.
అదృష్టవశాత్తూ, వర్షం రాలేదు. ర్యాలీ ముగిసే సమయానికి, శివాజీ పార్క్లో మిగిలింది జెన్ జెడ్ తరం వారి ఆగ్రహం కాదు, ఒక కొత్త ఊపు — తమ మాటల్లో చెప్పాలంటే, ఒక చక్రవర్తిని తలవంచేలా చేసిన తరం, దాని గురించి పాడుతూ, మీమ్స్ చేస్తూనే ఉండాలని సంకల్పించింది.
