ఇంఫాల్: మణిపూర్లో నాగా, కుకీ వర్గాల మధ్య హింస, ఉద్రిక్తతలు పెరుగుతున్నాయని తాజా నివేదికలు వెలువడ్డాయి. 2023లో చెలరేగిన మైటీ-కుకీల అల్లర్లకు మించి ఈ సంఘర్షణ విస్తరించే అవకాశం ఉందని ఇది సూచిస్తోంది. ఈసారి, కాంగ్పోక్పి జిల్లాలోని ఇంఫాల్-తమెంగ్లాంగ్ (ఐటీ) ప్రాంతం ఈ హింసకు కేంద్రబిందువుగా మారింది.
ఆగస్టు 27న మకుయ్ అషాంగ్, తానన్బా నాగా గ్రామాల మధ్య జరిగిన దాడిలో నలుగురు నాగా పౌరులు మరణించగా, పలువురు గాయపడ్డారు. ఈ దాడికి సాయుధ కుకీ బృందాలే కారణమని స్థానిక నాగా సంస్థలు ఆరోపించాయి. ఆగస్టు 31న, అదే రోడ్డు వెంబడి ఉన్న కుకీ గ్రామం ఎన్. టెయిఖాంగ్పై దుండగులు దాడి చేసి, ముగ్గురు కుకీ పౌరులను చంపి, పలువురిని గాయపరిచారు. సెప్టెంబర్ 1వ తేదీన, కాంగ్పోక్పి జిల్లాలోని లియాంగ్మే నాగాలు నివసించే ప్రక్క ప్రక్క గ్రామాలైన తపోన్ ఖుల్లెన్, తపోన్ ఖునౌ, మకుయి పిపురంలలో సాయుధ దుండగులు కాల్పులు జరిపి సుమారు 30 ఇళ్లను తగలబెట్టారు.
మణిపూర్లో నాగాలపై పెరుగుతున్న హింసాత్మక ఘటనలపై ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తూ, తొమ్మిది మంది నాగా ఎమ్మెల్యేలలో ఎనిమిది మంది ఆగస్టు 31న కేంద్ర హోం మంత్రి అమిత్ షాకు సంయుక్తంగా ఒక లేఖను సమర్పించారు. కుకీ నేషనల్ ఫ్రంట్ (అధ్యక్షుడు) చైర్మన్, ఉప ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న తన భార్య నెమ్చా కిప్గెన్తో సహా కుకీ-జో నాయకులను తక్షణమే అరెస్టు చేయాలని; నెమ్చా కిప్గెన్పై చర్య తీసుకోవాలని; KNF-Pతో సహా అన్ని కుకీ సాయుధ గ్రూపులతో ఉన్న కార్యకలాపాల నిలుపుదల (SoO) ఒప్పందాన్ని తక్షణమే రద్దు చేయాలని ఎమ్మెల్యేలు డిమాండ్ చేశారు.
ఆ లేఖపై సంతకాలు చేసిన వారిలో మావో నాగా తెగకు చెందిన ఉప ముఖ్యమంత్రి లోసీ దిఖో కూడా ఉన్నారు. ఆరుగురు నాగాల హత్యకు మరో ఉప ముఖ్యమంత్రి సహకరించారన్న ఆరోపణలపై చర్యలు తీసుకోవాలని ఒక ఉప ముఖ్యమంత్రి డిమాండ్ చేయడంతో, ఈ విషయం రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని ఇరకాటంలో పడేసింది.
“సాయుధ గ్రూపుతో సంబంధాలున్న కుటుంబానికి చెందిన వ్యక్తికి ప్రభుత్వంలో చోటు కల్పించడాన్ని మేము కోరుకోవడం లేదని కేంద్ర హోం మంత్రి దృష్టికి తెచ్చాం,” అని దిఖో నేషనల్ హెరాల్డ్తో అన్నారు.
అయితే, ముఖ్యంగా 2027 మార్చిలో జరగనున్న అసెంబ్లీ ఎన్నికలను దృష్టిలో పెట్టుకుంటే, ఆ లేఖలోని చివరి పేరాలోనే అసలు విషయం ఉంది. అందులో ఇలా ఉంది: ‘…పైన పేర్కొన్న చర్యలు ప్రారంభించకపోతే, మణిపూర్ ప్రభుత్వానికి మా నిరంతర మద్దతుకు సంబంధించి ప్రజలు లేవనెత్తిన సవాళ్లను మేము, కింద సంతకం చేసిన నాగా శాసనసభ్యులం, సమర్థించుకోలేము’
“ఆ సందేశం చాలా ముఖ్యమైనది,” అని దిఖో అన్నారు. “మణిపూర్లో నాగాలు, కుకీల మధ్య ఘర్షణల చరిత్ర ఉంది. కానీ మేము క్షమించి, మరిచిపోయి ముందుకు సాగాలని నిర్ణయించుకున్నాము. భూ వివాదాలు, అక్రమ వలసల నేపథ్యంలో ఆదివాసీ ప్రజల హక్కులు, ఎన్ఆర్సి వంటి పరిష్కరించాల్సిన కీలకమైన సమస్యలు ఉన్నాయి.”
మణిపూర్ ఎన్డిఎ కూటమి నుండి నాగా ఎమ్మెల్యేలు దూరం కావడం సంఖ్యాపరంగా పెద్ద విషయం కాకపోయినా, అందులోని సందేశం మాత్రం స్పష్టంగానే ఉంది. రాబోయే ఎన్నికల ముందు రాష్ట్రంలోని రాజకీయ పార్టీలు తమ వ్యూహాలను సిద్ధం చేసుకుంటున్నాయనడానికి కూడా ఈ లేఖ ఒక సూచన అని మణిపూర్ పరిశీలకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. “మణిపూర్ కొండ ప్రాంతాలలో సాంప్రదాయకంగా నాగాలదే ఆధిపత్యం. కాబట్టి, కొండ ప్రాంతాలపై కుకీల పట్టును బలపరిచే ఏ ప్రయత్నమైనా నాగాలు, కుకీల మధ్య ఘర్షణకు దారితీస్తుంది,” అని ఇంఫాల్కు చెందిన ఒక మానవ హక్కుల కార్యకర్త వివరించారు.
నాగాల లేఖకు ప్రతిగా కుకీ-జో ఎమ్మెల్యే ఫోరం కూడా సెప్టెంబర్ 2న కేంద్ర హోంమంత్రి షాకు ఒక లేఖ రాసింది. కుకీ-జో నాయకులపై నాగా ఎమ్మెల్యేలు చేసిన ఆరోపణలను ఆ లేఖలో తిరస్కరించింది. ఫోరం నాయకులు హావోఖోలెట్ కిప్జెన్, చిన్లుంతంగ్, రెండు వర్గాలను ప్రభావితం చేస్తున్న ఈ హింసపై ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. హత్యలను, దహనకాండను ఖండిస్తూ, బాధ్యులను వారి వర్గ అనుబంధంతో సంబంధం లేకుండా జవాబుదారీగా చేయాలని అన్నారు. కుకీ-జో నాయకులపై వచ్చిన ఆరోపణలను కూడా తిరస్కరించింది. ఎస్ఓఓ ఒప్పందాన్ని తక్షణమే రద్దు చేయాలన్న పిలుపులను వ్యతిరేకించింది. అటువంటి చర్య ప్రతికూల ఫలితాలనిస్తుందని ఈ ఫోరం తెలిపింది.
ఇదిలా ఉండగా, కుకీ సమాజాన్ని అణగదొక్కడానికి టాంగ్ఖుల్ నాగాలతో కుమ్మక్కై హింసను ప్రేరేపిస్తున్నారని ఆరోపిస్తూ, మాజీ ముఖ్యమంత్రి ఎన్. బీరెన్ సింగ్, అతని సహచరులకు ఒక కుకీ మానవ హక్కుల కార్యకర్త లేఖ రాశారు.
మణిపూర్లోని జెలియాంగ్రాంగ్, మావో నాగాలను తప్పుదోవ పట్టించి, కుకీలతో పోరాడేలా ప్రోత్సహిస్తున్నారు. ప్రస్తుతం జరుగుతున్న ఈ నాగా-కుకీ హింసాకాండ ఉఖ్రుల్ దాటి తమెంగ్లాంగ్, నోనీ, సేనాపతి జిల్లాలకు కూడా వ్యాపించబోతోంది,” అని ఆయన అన్నారు.
మణిపూర్లోని జాతి ఘర్షణలకు భూ వివాదాలు, సరిహద్దు దాటి వలసలు ప్రధాన కారణాలుగా ఉన్నందున, కుకీల కోసం స్వయంప్రతిపత్తి మండలాలు, ప్రత్యేక రాష్ట్రం లేదా శాసనసభతో కూడిన కేంద్రపాలిత ప్రాంతం వంటి సంప్రదాయ పరిష్కారాలకు అతీతంగా ఆలోచించాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది. ఎందుకంటే, ఈ పరిష్కారాలన్నీ మణిపూర్లోని ఇతర వర్గాల నుండి తీవ్ర వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్నాయి.
