న్యూఢిల్లీ: భారత అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ (ఇస్రో) ప్రైవేటీకరణ వార్తలపై సిబ్బంది ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. భవిష్యత్తులో రాకెట్లు (లాంచ్ వెహికల్స్), శాటిలైట్ల తయారీ బాధ్యతలను పూర్తిగా ప్రైవేట్ సంస్థలకు లేదా ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలకు (PSUs) అప్పగించి, ఇస్రో కేవలం అధునాతన పరిశోధనలకే పరిమితం అవుతుందనే వార్తలు వచ్చాయి. ఈ మార్పుల వల్ల ఇస్రోలోని ప్రస్తుత ఉద్యోగుల భవిష్యత్తు, ప్రమోషన్లు, కొత్త రిక్రూట్‌మెంట్లు తగ్గిపోతాయేమోనని సిబ్బంది ఆందోళన చెందారు.

యాజమాన్యం నుంచి సంతృప్తికరమైన సమాధానాలు రాకపోవడంతో, ఇస్రోకు చెందిన తొమ్మిది ఉద్యోగ సంఘాలు, ఉద్యోగులకు, ప్రజలకు కరపత్రాలు జారీ చేయడం ద్వారా అంతరిక్ష సంస్థ భవిష్యత్తుపై తమ ప్రచారాన్ని ముమ్మరం చేయాలని యోచిస్తున్నాయి. అంతేకాదు ఇస్రోలో సంయుక్త సంప్రదింపుల యంత్రాంగాన్ని (JCM) ఏర్పాటు చేయాలని కూడా వారు కోరుతున్నారు.

“మా సమస్యల గురించి మేము కరపత్రాలు జారీ చేస్తాము. (ఇస్రో ఛైర్మన్ డాక్టర్ వి) నారాయణన్ స్పందన సంతృప్తికరంగా లేదు. తొమ్మిది సంఘాలు తమ లేఖలో లేవనెత్తిన ప్రధాన సమస్యను ఆయన పరిష్కరించలేదు,” అని పేరు చెప్పడానికి ఇష్టపడని ఒక ఉద్యోగ సంఘం నాయకుడు ఈ విలేకరికి తెలిపారు.

ఇస్రో తయారీ, నిర్వహణ విధులను ప్రైవేట్ సంస్థలకు బదిలీ చేయాలనే ప్రతిపాదనపై స్పష్టత కోరుతూ, సెప్టెంబర్ 4న డాక్టర్ నారాయణన్‌కు ఈ సంఘాలు లేఖ రాసిన తర్వాత ఈ చర్య తీసుకున్నారు. డాక్టర్ నారాయణన్ ఇస్రో ఛైర్మన్ మాత్రమే కాకుండా, అంతరిక్ష శాఖ కార్యదర్శిగా, అంతరిక్ష కమిషన్ ఛైర్మన్‌గా కూడా ఉన్నారు.

వారి ఆందోళనలు ఇస్రో భవిష్యత్ పాత్ర, దాని ఉద్యోగుల భవితవ్యం, నియామకాలు, మంజూరైన సిబ్బంది సంఖ్య, ప్రయోగ వాహనాలు, ఉపగ్రహాల నిరంతర అంతర్గత నిర్మాణం వంటి అంశాల వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి.

“కాగా, ఛైర్మన్‌ ఇస్రో విజయాలు, నెక్స్ట్ జనరేషన్ లాంచ్ వెహికల్ అభివృద్ధి, అంతరిక్ష కేంద్రాన్ని నిర్మించాలన్న భారతదేశ ప్రణాళికలు, ఇతర ప్రాజెక్టుల గురించి మాట్లాడారు. అందరికీ పని ఉంటుందని హామీ ఇచ్చారని” ఒక ఇస్రో ఉద్యోగి ఈ విలేకరికి తెలిపారు. “అయితే, తొమ్మిది ఉద్యోగ సంఘాలు తమ లేఖలో లేవనెత్తిన కీలక ప్రశ్నలను ఆయన ప్రస్తావించలేదు. ఇది అందరికీ నిరాశ కలిగించింది,” అని ఆ ఉద్యోగి అన్నారు.

సెప్టెంబర్ 4న సమర్పించిన వినతిపత్రంలో లేవనెత్తిన నిర్దిష్ట ప్రశ్నలకు సమాధానం ఇవ్వకుండా, గత కొన్నేళ్లుగా ఇస్రో భవిష్యత్తు గురించి చెప్పిన విషయాలనే ఈ ప్రసంగం ఎక్కువగా పునరావృతం చేసిందని ఉద్యోగులు భావించారు. అందువల్ల, తమ ఆందోళనలను నేరుగా ఉద్యోగుల దృష్టికి తీసుకువెళ్లేందుకు సంఘాలు చేపట్టిన తదుపరి చర్యగా ఈ కరపత్రాల ప్రచారాన్ని పరిగణిస్తున్నారు.

సమాధానాలు కోరుతున్న సంఘాలు
డాక్టర్ నారాయణన్‌కు రాసిన ఉమ్మడి లేఖలో, తొమ్మిది ఉద్యోగ సంఘాలు ఈ క్రింది అంశాలపై లిఖితపూర్వక వివరణను కోరాయి:

‘పన్ను చెల్లింపుదారుల నిధులు, తరతరాల ఇస్రో (ISRO) ఉద్యోగుల శ్రమతో రూపొందించిన సాంకేతికత, పరీక్షా కేంద్రాలు, ప్రయోగ కేంద్రాలు, సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ప్రైవేట్ నిర్వహణకు బదిలీ చేయడం వెనుక ఉన్న సంస్థాగత విధానం ఏమిటి? అలాగే, ఇటువంటి బదిలీల విషయంలో IN-SPACe (ఇండియన్ నేషనల్ స్పేస్ ప్రమోషన్ అండ్ ఆథరైజేషన్ సెంటర్), NSIL (న్యూస్పేస్ ఇండియా లిమిటెడ్) పాత్ర ఏమిటి?’

IN-SPACe చైర్మన్ డాక్టర్ పవన్ కుమార్ గోయెంకా చేసిన వ్యాఖ్యలు భారత ప్రభుత్వం, అంతరిక్ష కమిషన్ లేదా అంతరిక్ష శాఖ ఆమోదించిన నిర్ణయానికి ప్రతిరూపాలా లేక అవి కేవలం IN-SPACe ప్రచార దృక్పథమా అనే అంశంతో సహా మరికొన్ని ప్రశ్నలకు కూడా సంఘాలు సమాధానాలు కోరాయి. ‘ఒకవేళ ఆమోదం పొంది ఉంటే, ఆ విధానపరమైన నిర్ణయం తేదీ సహా పూర్తి వివరాలను దయచేసి తెలియజేయాలి’ అని వారు పేర్కొన్నారు.

అలాగే మరికొన్ని ప్రశ్నలను సంధించారు. ‘ఒక ప్రభుత్వ సంస్థగా ఇస్రో భవిష్యత్తు పాత్ర ఏమిటి? ముఖ్యంగా, PSLV, LVM3, SSLV, నెక్స్ట్‌ జనరేషన్‌ వాహనాల రూపకల్పన, అభివృద్ధి, తయారీ, అనుసంధానం, పరీక్ష, ప్రయోగం వంటివి ఇస్రో విధుల్లో భాగంగా కొనసాగుతాయా లేక నిలిపివేస్తారా?

‘PSLV / LVM3 ఉత్పత్తి బదిలీ ప్రతిపాదన నుండి ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలను (PSUs) మినహాయించాలని ఏదైనా నిర్ణయం తీసుకున్నారా? ఒకవేళ తీసుకుంటే, ఆ మినహాయింపుకు గల కారణం ఏమిటి?’

భవిష్యత్తులో ఇస్రో ప్రయోగ వాహనాలను (launch vehicles) తయారు చేయదని, వాటి తయారీని ప్రైవేట్ రంగం లేదా ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు చేపడతాయని IN-SPACe చైర్మన్ డాక్టర్ పవన్ కుమార్ గోయెంకా చేసిన బహిరంగ వ్యాఖ్యల నేపథ్యంలో ఈ ప్రశ్నలు తలెత్తాయి.

అధికారిక విధానాన్ని తమ ముందు ఉంచకుండా, మీడియా నివేదికలు, బహిరంగ ప్రకటనల ద్వారా ఇస్రో ఉద్యోగులకు ఇంతటి కీలకమైన మార్పు గురించి తెలియజేయడం సరికాదని సంఘాలు వాదించాయి.

‘ఇస్రో అభివృద్ధి చేసిన సాంకేతికత ఒక జాతీయ ఆస్తి. దాని బదిలీ ప్రక్రియ పారదర్శకంగా, జవాబుదారీతనంతో, వ్యూహాత్మక, భద్రతా, ఉపాధి పరమైన అంశాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి; అంతే తప్ప వార్తాపత్రికల నివేదికల ద్వారా ఉద్యోగులకు తెలియజేయకూడదు’ అని సంఘాలు తమ వినతిపత్రంలో పేర్కొన్నాయి.

ప్రైవేట్ రంగానికి వ్యతిరేకం కాదు
అంతరిక్ష రంగంలో ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యానికి తాము వ్యతిరేకం కాదని సంఘాలు పదేపదే స్పష్టం చేశాయి. మేము ప్రైవేట్ రంగానికి వ్యతిరేకం కాదు. ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలను మినహాయించి, రాకెట్ సాంకేతికతలను ప్రైవేట్ సంస్థలకు బదిలీ చేయడాన్ని మేము వ్యతిరేకిస్తున్నాము.

దశాబ్దాలుగా ఇస్రో అభివృద్ధి చేసిన రాకెట్ల రూపకల్పన, అభివృద్ధి, తయారీ, అనుసంధానం, పరీక్ష, ప్రయోగం వంటి కార్యకలాపాల నుండి ఆ సంస్థ క్రమంగా వైదొలిగితే, ఇస్రో భవిష్యత్తు ఏమిటనేదే వారి ఆందోళన.

పోలార్ శాటిలైట్ లాంచ్ వెహికల్ (PSLV), లాంచ్ వెహికల్ మార్క్-3 (LVM3), స్మాల్ శాటిలైట్ లాంచ్ వెహికల్ (SSLV), వాటి తదుపరి వాహనాల అభివృద్ధి, తయారీ ఇస్రో విధుల్లోనే కొనసాగుతాయా లేదా అనే దానిపై సంఘాలు ప్రత్యేకంగా స్పష్టత కోరాయి.

ప్రతిపాదిత PSLV, LVM3 ఉత్పత్తి బదిలీ నుండి ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలను మినహాయించారా అని కూడా వారు ప్రశ్నించారు.

ఉద్యోగుల విషయానికొస్తే, ఈ సమస్య రాకెట్ ఫ్యాక్టరీలకు మాత్రమే పరిమితం కాదు. తయారీ, ఇతర కార్యాచరణ కార్యకలాపాలు ఇస్రో వెలుపలికి తరలిపోతే, దాని ఫలితంగా సంస్థలో పని తగ్గిపోవడం వల్ల మానవ వనరుల అవసరాలు, పదోన్నతులు, వృత్తిపరమైన పురోగతి, నియామకాలపై ప్రభావం పడుతుందని సంఘాలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి.

ప్రస్తుతం అంతర్గతంగా నిర్వహిస్తున్న కార్యకలాపాలను క్రమంగా బయటకు తరలిస్తే, ఇస్రో కేంద్రాలలోని శాస్త్రీయ, సాంకేతిక, పరిపాలనా, పారిశ్రామిక మానవ వనరుల భవిష్యత్తు ఏమిటని ఉద్యోగ సంఘాలు గతంలో కూడా ప్రశ్నించారు. ఉద్యోగుల సంఘాలు ఇస్రో భవిష్యత్తును తదుపరి తరం ప్రయోగ వాహనం అభివృద్ధికి కూడా ముడిపెట్టాయి.

“తదుపరి తరం ప్రయోగ వాహనం (కోడ్ పేరు సూర్య) సిద్ధమై, ప్రయోగించడం ప్రారంభించే వరకు ఇస్రో యొక్క భారీ-మోహరింపు రాకెట్ ఎల్వీఎం3 సాంకేతికతను ప్రైవేట్ రంగానికి బదిలీ చేయకూడదు. ఎన్జీఎల్వీ మరియు ఎల్వీఎం3 లేకుండా ఇస్రో భవిష్యత్తు అనిశ్చితం,” అని ఒక ఉద్యోగుల సంఘం నాయకుడు అన్నారు.

ఆందోళన ఏమిటంటే, ఎస్ఎస్ఎల్వీ పరిశ్రమల వైపు వెళుతోంది, పీఎస్ఎల్వీ మరియు ఎల్వీఎం3 సాంకేతికతలు బదిలీకి ప్రతిపాదిస్తున్నారు. అయితే జీఎస్ఎల్వీ మార్క్ II దాని ఆమోదిత ప్రయోగాల తర్వాత నిలిపివేస్తారని భావిస్తున్నారు. అదే సమయంలో, సూర్య ఇంకా అభివృద్ధి దశలోనే ఉంది.

తయారీ రంగంలో ప్రైవేట్ రంగం పెద్ద పాత్ర పోషిస్తున్నందున, ఇస్రో స్వయంగా వేటిని నిర్మించి, నిర్వహిస్తుందో తెలుసుకోవాలని సంఘాలు కోరుకుంటున్నాయి. ఈ కార్యకలాపాల నుండి క్రమంగా వైదొలగడం వల్ల సంస్థ అంతర్గత సామర్థ్యాలు తగ్గిపోయి, చివరికి దాని ఉద్యోగులపై ప్రభావం పడుతుందని వారు ఆందోళన చెందుతున్నారు.