సయ్యద్ ఖలీక్ అహ్మద్…✍️

న్యూఢిల్లీ: గాజాలో ఇజ్రాయెల్ సాగిస్తున్న మారణహోమ యుద్ధానికి సంబంధించిన ఆయుధాల ఎగుమతి నిర్ణయాలలో పాలుపంచుకున్న భారత అధికారులపై భవిష్యత్తులో అంతర్జాతీయ క్రిమినల్ కోర్టు (ఐసీసీ) జరిపే విచారణకు ఆమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్ వారి ‘మేడ్ ఇన్ ఇండియా’ నివేదిక తొలి అడుగు కాగలదని అమెరికా విదేశాంగ విధాన నిపుణుడు డా.ముఖ్తేదార్ ఖాన్ అభిప్రాయపడ్డారు.

ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ, ఇతర సీనియర్ భారత మంత్రులు, పరిపాలనా అధికారులపై ఐసీసీ ఇప్పటికే కేసు నమోదు చేసిందన్నది అతని వాదన కాదు. కానీ, గాజాలో ఇజ్రాయెల్ రక్షణ దళాలు (ఐడీఎఫ్) పాల్పడుతున్న అంతర్జాతీయ నేరాలకు, భారతదేశానికి మధ్య ఈ నివేదిక ఒక పోలిక తీసుకొచ్చిందన్నది అతని అభిప్రాయం కావచ్చు.

అక్టోబర్ 7, 2023 తర్వాత భారతదేశం నుండి ఇజ్రాయెల్‌కు సైనిక భాగాల బదిలీలు జరిగినట్లు ఆమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్ నమోదు చేసిందని ఖాన్ నొక్కిచెప్పారు. ఈ నివేదిక ప్రాముఖ్యత ఏమిటంటే… ఇది ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని భారత రక్షణ కంపెనీలతో పాటు ప్రైవేట్ సంస్థలను కూడా గుర్తించింది. తద్వారా, ఇటువంటి ఎగుమతులను నియంత్రించే భారత అధికారుల బాధ్యతపై ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. అయితే, భారత ప్రభుత్వం ఆమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్ ఆరోపణను తిరస్కరించి, తమ రక్షణ ఎగుమతులు అంతర్జాతీయ చట్టాన్ని ఉల్లంఘించలేదని స్పష్టం చేసింది.

ఆమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్ నివేదిక ప్రకారం…2023 అక్టోబర్ 7 నుండి భారతదేశం ఇజ్రాయెల్‌కు సుమారు 2,596 రకాల ఆయుధాలను ఎగుమతి చేసినట్లు ఆరోపణలు ఉన్నాయి. వీటిలో పిస్టల్స్, రైఫిల్స్, సంబంధిత ఆయుధాలతో సహా సుమారు 4లక్షల యూనిట్ల చిన్న ఆయుధాలు; దాదాపు 5లక్షల పేలుడు పదార్థాలు, బాంబులు; దాదాపు 300 సైనిక వాహన విడిభాగాలు ఉన్నాయి.

డాక్టర్ ఖాన్ వాదన ప్రకారం… ఇది చాలా ముఖ్యం, ఎందుకంటే కొన్ని పరిస్థితులలో, యుద్ధ నేరాలు, మానవత్వానికి వ్యతిరేక నేరాలు లేదా జాతి నిర్మూలనకు దోహదపడే ఆయుధాల బదిలీని అధికారులు తెలిసి తెలిసి సులభతరం చేశారా లేదా నిరోధించడంలో విఫలమయ్యారా అనే విషయాన్ని అంతర్జాతీయ క్రిమినల్ చట్టం పరిశీలించగలదు. ఈ సందర్భంగా జెనోసైడ్ కన్వెన్షన్, జెనీవా ఒప్పందాలను ఖాన్ ఉదహరిస్తున్నారు. ఈ ఒప్పందాల ప్రకారం, ఒక దేశానికి సరఫరా చేసిన ఆయుధాలు అంతర్జాతీయ మానవతా చట్టాన్ని తీవ్రంగా ఉల్లంఘించడానికి ఉపయోగించకుండా చూసుకోవాలని ఆయా దేశాలు నిర్ధారించాల్సి ఉంటుంది.

అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం (ICJ) మరియు అంతర్జాతీయ క్రిమినల్ కోర్టు (ICC) మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని స్పష్టం చేయడమే ఖాన్ వ్యాఖ్యలలోని ఒక కీలక భాగం. దేశాల మధ్య వివాదాలను ICJ పరిష్కరిస్తుండగా, వ్యక్తుల నేర బాధ్యతకు సంబంధించిన విషయాలను ICC చూసుకుంటుందని ఆయన వివరిస్తారు. దీని ఆధారంగా, పెరుగుతున్న అంతర్జాతీయ హెచ్చరికలను సైతం లెక్కచేయకుండా గాజాకు ఆయుధాల బదిలీని తెలిసి తెలిసి ఆమోదించారనే ఆధారాలు వెలుగులోకి వస్తే, ప్రధానమంత్రి, రక్షణ మంత్రి, రక్షణ కార్యదర్శి లేదా ఎగుమతి అనుమతి అధికారులు వంటి భారత ఉన్నతాధికారులు ఎప్పుడైనా అంతర్జాతీయ న్యాయ విచారణను ఎదుర్కోవలసి వస్తుందా అనే ప్రశ్నను ఆయన లేవనెత్తారు.

ఐసీసీని స్థాపించిన ఒప్పందమైన రోమ్ శాసనంలో భారతదేశం భాగస్వామి కాదనే ఒక ప్రధాన అడ్డంకిని కూడా ఖాన్ అంగీకరిస్తున్నారు. అందువల్ల, ప్రస్తుతం భారతదేశం, ప్రధాని మోదీ, రాజ్‌నాథ్ సింగ్ లేదా ఏ భారత రక్షణ అధికారిపైనా ఐసీసీ కేసు ఏదీ లేదని ఆయన ఒప్పుకుంటున్నారు. అయితే, గాజా మారణకాండకు సంబంధించి సైనిక సహాయం అందించిన దేశాల జాబితాలో భారతదేశాన్ని చేర్చడం ద్వారా ఆమ్నెస్టీ నివేదిక అంతర్జాతీయ చర్చను మార్చిందని ఆయన అభిప్రాయపడుతున్నారు.

ఈ నివేదికను ఐసీసీ విచారణకు సాక్ష్యంగా కాకుండా, ఒక హెచ్చరికగా చూడాలన్నది ఆయన చెబుతున్నారు. దీని తక్షణ ప్రభావం అంతర్జాతీయ పరిశీలన పెరగడం, భారతదేశ ప్రతిష్టకు, అకడమిక్ ఉల్లేఖనలకు నష్టం కలగడం, భారతదేశ ఆయుధ ఎగుమతి పద్ధతులపై దర్యాప్తు చేయాలనే డిమాండ్లను పెంచడం కావచ్చు.

డాక్టర్ ఖాన్ ప్రకారం, ఇజ్రాయెల్‌కు ఆయుధాలను సరఫరా చేసే అతిపెద్ద దేశం అమెరికా. దాని తర్వాతి స్థానాల్లో కెనడా, యూకే, జర్మనీ ఉన్నాయి. అమెరికా కేవలం ఆయుధాలను సరఫరా చేయడమే కాకుండా, ఐక్యరాజ్యసమితిలో ఇజ్రాయెల్‌కు నిధులు సమకూర్చడంతో పాటు దౌత్యపరమైన రక్షణ కూడా కల్పిస్తోందని ఆయన అంటున్నారు. అంతర్జాతీయ చర్యల నుండి ఇజ్రాయెల్‌ను కాపాడటానికి అమెరికా, ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలిలో తన వీటో అధికారాన్ని 20 సార్లు ఉపయోగించింది. ఆయన దృష్టిలో, అమెరికా నాయకులు, ముఖ్యంగా మాజీ అమెరికా అధ్యక్షుడు జో బైడెన్ మరియు ప్రస్తుత అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ జె ట్రంప్, ఆయుధాలను సరఫరా చేయడం మరియు ఆర్థిక సహాయం అందించడం ద్వారా గాజాలో ఇజ్రాయెల్ సాగిస్తున్న మారణహోమ యుద్ధానికి వీలు కల్పించడంలో బాధ్యత వహిస్తారు.

ఇజ్రాయెల్‌కు ఆయుధాలు మరియు మందుగుండు సామగ్రిని సరఫరా చేయడంలో కెనడా అమెరికా తర్వాతి స్థానంలో ఉందని, అయితే అమెరికా, జర్మనీ, ఇతర యూరోపియన్ శక్తులతో పోలిస్తే దీనికి ప్రజల్లో తక్కువ దృష్టి లభిస్తుందని డాక్టర్ ఖాన్ పేర్కొన్నారు. సైనిక పరికరాలను సరఫరా చేయడంలో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ యూరోపియన్ దేశాలలో అగ్రస్థానంలో ఉండటమే కాకుండా, పిల్లలు, మహిళలు ఎక్కడ దాక్కున్నారనే దానిపై ఇజ్రాయెల్ సైన్యానికి నిఘా సమాచారాన్ని కూడా అందించింది, దీనివల్ల ఇజ్రాయెల్ రక్షణ దళాలు డ్రోన్‌లు, యుద్ధ విమానాలను ఉపయోగించి వారిపై దాడి చేసి ఊచకోత కోయగలిగాయని డాక్టర్ ఖాన్ ఆరోపించారు.

మొత్తంగా ఇజ్రాయెల్‌కు ఆయుధాలు సరఫరా చేసే దేశాలపై ఎప్పుడైనా అంతర్జాతీయ నేర విచారణ జరిగితే, ప్రాథమిక దృష్టి మొదట ఇజ్రాయెల్‌పై, ఆ తర్వాత యునైటెడ్ స్టేట్స్‌పై, ఆపై భారతదేశానికి ముందుగా కెనడా, జర్మనీ, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ వంటి ప్రధాన పాశ్చాత్య సరఫరాదారులపై ఉంటుంది.

ఐసిసి అరెస్ట్ వారెంట్ పర్యవసానం ఏమిటి?
డాక్టర్ ఖాన్ ప్రకారం, రోమ్ శాసనంపై సంతకాలు చేసిన దేశాలు, ఐసిసి వారెంట్ ఉన్న వ్యక్తి తమ భూభాగంలోకి ప్రవేశిస్తే అతడిని అరెస్ట్ చేయాల్సిన చట్టపరమైన బాధ్యతను కలిగి ఉంటాయి.
ఈ కారణంగానే రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్ పుతిన్ 2023లో బ్రిక్స్ సదస్సుకు హాజరయ్యేందుకు దక్షిణాఫ్రికాను సందర్శించలేదు. దక్షిణాఫ్రికా రోమ్ శాసనంలో ఒక పక్షంగా ఉన్నందున, పుతిన్‌ను అరెస్ట్ చేయాల్సిన చట్టపరమైన బాధ్యత ఆ దేశంపై ఉంది.

అయితే, ఇటీవల ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి సమావేశానికి హాజరయ్యేందుకు న్యూయార్క్‌ను సందర్శించినప్పుడు, ఇజ్రాయెల్ ప్రధానమంత్రి బెంజమిన్ నెతన్యాహుపై ఐసిసి వారెంట్ ఉన్నప్పటికీ ఆయనను అరెస్ట్ చేయలేదు. నెతన్యాహు న్యూయార్క్‌ను సందర్శిస్తే తమ పోలీసులు అతడిని అరెస్ట్ చేస్తారని న్యూయార్క్ మేయర్ జోహ్రాన్ మదానీ పలుమార్లు ప్రకటించినప్పటికీ ఇది జరిగింది. దీనికి కారణం ఏమిటంటే, అమెరికా రోమ్ శాసనంలో భాగస్వామి కాదు, అలాగే ఐసీసీలో సభ్య దేశం కూడా కాదు. అంతేకాకుండా, తనపై గానీ లేదా ఇజ్రాయెల్‌పై గానీ ఐసీసీకి ఉన్న అధికార పరిధిని అమెరికా గుర్తించదు. అందువల్ల, రోమ్ శాసనం ప్రకారం నెతన్యాహుపై ఐసీసీ అరెస్టు వారెంట్‌ను అమలు చేయాల్సిన చట్టపరమైన బాధ్యత అమెరికాకు లేదు.

(ఇండియా టుమారో సౌజన్యంతో)