నేడు ‘అంతర్జాతీయ వితంతువుల దినోత్సవం’ సందర్భంగా ప్రత్యేక కథనం
ఒక చేతిలో పసిపాప, గుండె నిండా అంతులేని దుఃఖం, శూన్యంలోకి చూసే కళ్లు… భర్త అకాల మరణం కేవలం ఒక స్త్రీ జీవితంలో మానసిక సంక్షోభాన్ని మాత్రమే మిగల్చదు; అది ప్రపంచవ్యాప్తంగా కోట్లాది మంది మహిళల నిశ్శబ్ద, వ్యవస్థీకృత బహిష్కరణకు నాంది పలుకుతుంది. అంతరిక్ష ప్రయోగాలు, ఆర్థిక వృద్ధితో దూసుకుపోతున్న 21వ శతాబ్దపు భారతదేశంలోనూ ‘వితంతువు’ (విధవ) అనే మాట వినబడితే చాలు సమాజం చూసే చూపు మారిపోతుంది. ఆచారాల పేరిట సామాజిక వెలివేతను, నమ్మకాల పేరిట ఒంటరితనాన్ని రుద్దుతున్న ఈ సామాజిక వ్యవస్థలో… ఆ మహిళల ఆత్మగౌరవాన్ని రక్షించాల్సిన బాధ్యత ఎవరిది?
జూన్ 23: ఒక అంతర్జాతీయ ఉద్యమం వెనుక ఉన్న కథ
ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 23న ప్రపంచవ్యాప్తంగా ‘అంతర్జాతీయ వితంతువుల దినోత్సవం’ (International Widows Day) జరుపుకుంటారు. నేడు ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి అధికారిక దినోత్సవంగా మారినప్పటికీ, దీని మూలాలు ఒక భారతీయ మాతృమూర్తి కన్నీటి గాథతో ముడిపడి ఉన్నాయి.
1954 జూన్ 23న భారతదేశంలో పుష్పావతి లూంబా అనే మహిళ తన భర్తను కోల్పోయారు. ఆ రోజు నుండి ఆమె సమాజంలో ఎదుర్కొన్న వివక్షను, పడిన అవమానాలను ఆమె కుమారుడు, ప్రముఖ ప్రవాస భారతీయ పారిశ్రామికవేత్త లార్డ్ రాజ్ లూంబా కళ్లారా చూశారు.
తన తల్లి పడిన నిశ్శబ్ద వేదన ప్రపంచంలో మరే మాతృమూర్తికీ రాకూడదనే సంకల్పంతో ఆయన ‘లూంబా ఫౌండేషన్’ను స్థాపించి, ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) వేదికల వరకు దశాబ్దాల పాటు సుదీర్ఘ పోరాటం చేశారు. ఫలితంగా, డిసెంబర్ 2010లో ఐక్యరాజ్యసమితి సాధారణ సభ ఏకగ్రీవంగా జూన్ 23ను “కోట్లాది మంది వితంతువులు ఎదుర్కొంటున్న పేదరికం, సామాజిక వివక్షను” నిర్మూలించే అధికారిక దినోత్సవంగా ప్రకటించింది. నేడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న దాదాపు 30 కోట్ల మంది వితంతువులు, వారిపై ఆధారపడిన 50 కోట్ల మంది పిల్లల హక్కుల పరిరక్షణకు ఈ రోజు ఒక అంతర్జాతీయ వేదికగా నిలుస్తోంది.
ధార్మిక వెలుగులు: ఇస్లాం ప్రసాదించిన చట్టబద్ధమైన, సామాజిక హక్కులు
దక్షిణాసియా అంతటా ఉన్న పితృస్వామ్య వివక్ష వితంతువులను సమాజపు అంచుల్లోకి నెట్టేస్తున్న తరుణంలో, చరిత్రను పరిశీలిస్తే… ఇస్లాం ధర్మం దాదాపు 1400 సంవత్సరాల క్రితమే వితంతువుల స్థానాన్ని అత్యంత విప్లవాత్మకంగా, ఉన్నతంగా నిలిపింది. ఇస్లాం రాకముందు అరబ్ సమాజంలో భర్త చనిపోతే ఆ స్త్రీని కూడా వారసత్వంగా పంచుకునే ఒక వస్తువులా (ఆస్తిలా) భావించేవారు. ఖురాన్, ప్రవక్త ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) బోధనలు ఈ అనాగరిక పద్ధతులను పూర్తిగా రూపుమాపి, మూడు ముఖ్యమైన మార్గదర్శకాలను తీసుకొచ్చాయి:
సామాజిక గుర్తింపు,గౌరవం: జీవితం, మరణం పూర్తిగా దైవాధీనమని స్పష్టం చేస్తూ ఇస్లాం మూఢనమ్మకాలను తీవ్రంగా ఖండించింది. భర్త మరణానికి భార్యను నిందించడం కేవలం “అజ్ఞానం” (జాహిలియ్యత్) అని పేర్కొంది. ప్రవక్త ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా అన్నారు: “వితంతువుల, పేదల అవసరాల కోసం కష్టపడే వ్యక్తి, దేవుని మార్గంలో ధర్మయుద్ధం చేసే యోధుడితో లేదా రాత్రంతా ప్రార్థనల్లో గడుపుతూ, నిరంతరం ఉపవాసం ఉండే వ్యక్తితో సమానం.”
తిరుగులేని ఆస్తి హక్కు: భర్త మరణించిన తర్వాత స్త్రీ ఆర్థికంగా రోడ్డున పడకుండా, ఖురాన్ (సురా అన్-నిసా, 4:12) ప్రకారం భర్త ఆస్తిలో ఆమెకు కచ్చితమైన (1/4 లేదా 1/8) వాటాను చట్టబద్ధమైన వారసత్వ హక్కుగా కేటాయించింది. ఆమె ఆస్తులను బంధువులు లాక్కోవడాన్ని కచ్చితంగా నిషేధించింది.
నూతన జీవితాన్ని ప్రారంభించే హక్కు: నాటి ఇస్లామిక్ సమాజంలో వితంతువు కావడం అనేది జీవితాంతం అనుభవించాల్సిన శాపం కాదు. ఇద్దత్ (నిర్దిష్ట వేచి ఉండే కాలం) ముగియగానే ఆమె గౌరవంగా రెండో పెళ్లి చేసుకునే ప్రక్రియను సమాజం ఒక సాధారణ విషయంగా చూసేది. హజ్రత్ ఆతికా వంటి ఎందరో గొప్ప మహిళల జీవితాలే ఇందుకు నిదర్శనం.
చేదు నిజం: ఇంకా వీడని అజ్ఞానపు నీడలు
శతాబ్దాల నాటి ధార్మిక బోధనలు, ఆధునిక రాజ్యాంగ చట్టాలు ఉన్నప్పటికీ, నేటి ఆధునిక సమాజంలో చేదు నిజాలు వేరేలా ఉన్నాయి. నగరాల్లో జరిగే ఆధునిక వివాహాలైనా, గ్రామాల్లో జరిగే సాంప్రదాయ వేడుకలైనా… వితంతువులను నేటికీ శుభకార్యాలకు దూరం పెడుతూనే ఉన్నారు. ఏ తప్పూ చేయని ఆ మాతృమూర్తుల హృదయాల్లో… “నా తప్పేముంది? ఒకరి మరణానికి నేనెలా బాధ్యురాలిని?” అనే ప్రశ్న సమాజపు మనస్సాక్షిని ఇంకా తట్టిలేపడం లేదు. ఈ సంక్షోభం కేవలం మన దేశానికే పరిమితం కాదు; ఆఫ్రికా, ఆసియా ఖండాల్లోని కొన్ని ప్రాంతాలలో ఇప్పటికీ ‘సాంప్రదాయక శుద్ధి’ పేరుతో వితంతువులపై శారీరక, మానసిక దాడులు చేస్తూ, వారి ఆస్తులను లాక్కొని వారిని తీవ్ర పేదరికంలోకి నెట్టేస్తున్నారు.
జాలి కాదు, కావాల్సింది హక్కులు!
భారతదేశం నిజమైన లింగ సమానత్వాన్ని, సుస్థిర అభివృద్ధిని సాధించాలంటే… వితంతువుల పట్ల చూపే ధోరణి జాలి, దాతృత్వం నుండి మారి, వారి చట్టబద్ధమైన హక్కుల సాధన వైపు సాగాలి. భర్తను కోల్పోయిన మహిళ సమాజానికి భారం కాదు; ఆమెకు కూడా ఆర్థిక స్వేచ్ఛ, ఆత్మగౌరవం, సమాన జీవన హక్కులు ఉన్నాయి.
శతాబ్దాల నాటి మూఢనమ్మకాలను తుడిచిపెట్టడానికి కేవలం చట్టాలు సరిపోవు; మన ఆలోచనా విధానంలో మార్పు రావాలి. ఒక సమాజపు నిజమైన ప్రగతి ఆకాశసౌధాల ఎత్తులో లేదు, ఆ సమాజంలోని అత్యంత బలహీనమైన వారికి మనం ఇచ్చే రక్షణలోనే ఉంది. ఆ మాతృమూర్తుల కన్నీళ్లను తుడిచి, వారికి దక్కాల్సిన గౌరవాన్ని, నూతన జీవితాన్ని అందించడమే మనం చేయాల్సిన అసలైన బాధ్యత.
-ముహమ్మద్ ముజాహిద్
