హైదరాబాద్: భూగర్భ జలాల్లో ఫ్లోరైడ్ కాలుష్యానికి సంబంధించి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వ్యవహరించిన తీరుపై వివరణాత్మక నివేదిక ఇవ్వాలని పదేపదే ఆదేశించినా సమాధానం రాకపోవడంతో, జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ (NHRC) తెలంగాణ ముఖ్య కార్యదర్శిని వ్యక్తిగతంగా హాజరు కావాలని సమన్లు జారీ చేసింది. ఈమేరకు సెప్టెంబర్ 29న కమిషన్ ముందు హాజరు కావాలంది. సెప్టెంబర్ 22నగా అవసరమైన అదనపు నివేదికను దాఖలు చేస్తే, హాజరు నుండి మినహాయింపు ఉంటుంది.
ఈ కేసు, హైదరాబాద్కు చెందిన న్యాయవాది యెన్నం బాలచందర్ రెడ్డి జనవరి 1, 2025న దాఖలు చేసిన ఫిర్యాదుతో మొదలైంది. తెలంగాణ భూగర్భ జలాల్లో ఫ్లోరైడ్ ఆందోళనకర స్థాయికి చేరిందని, ఇది తీవ్రమైన అనారోగ్యాన్ని కలిగిస్తుందని చెబుతూ ఆయన 2024 కేంద్ర ప్రభుత్వ వార్షిక భూగర్భ జల నాణ్యత నివేదికను, ఒక వార్తా నివేదికను ఉదహరించారు. ప్రభుత్వం ఈ సమస్యను అంగీకరించినప్పటికీ, నివారణ చర్యలు తీసుకోవడం లేదని ఆయన అన్నారు.
అధికారుల వాదనను తిరస్కరించిన ఎన్హెచ్ఆర్సి
ఈ ఏడాది ఏప్రిల్ 8న జరిగిన మునుపటి విచారణలో, యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా కలెక్టర్, నీటిపారుదల, కమాండ్ ఏరియా అభివృద్ధి (ఐ&సిఎడి) శాఖ దాఖలు చేసిన ప్రతిస్పందనను కమిషన్ తప్పుబట్టింది. ఆ ప్రతిస్పందనలో, అధిక ఫ్లోరైడ్ సాంద్రతలకు భూగర్భ కారకాలే కారణమని పేర్కొంటూ, అందువల్ల భూగర్భ జలాలు కలుషితం కావడం మూలం వద్దే అనివార్యమని చెప్పింది.
ఆ వాదనతో తాము ఏకీభవించడం లేదని ఎన్హెచ్ఆర్సి పేర్కొంది. భూగర్భ జలాల్లోని ఫ్లోరైడ్ సాధారణంగా సహజ శిలల నుండి ఉద్భవించినప్పటికీ, అది ఎల్లప్పుడూ ఉండదని, నిర్దిష్ట స్థానిక జలభౌగోళిక పరిస్థితులపై ఆధారపడి ఉంటుందని, ఈ అంశాన్ని నివేదిక ప్రస్తావించడంలో విఫలమైందని ఎన్హెచ్ఆర్సి గుర్తించింది. కాలుష్యం వ్యాప్తి చెందకుండా నిరోధించడానికి ఏమి చేస్తున్నారనే దానిపై నివేదిక మౌనం వహించిందని, ముఖ్యంగా అప్పటి నుండి అదనంగా తొమ్మిది గ్రామాలు ప్రభావితమయ్యాయని కలెక్టర్ స్వయంగా అంగీకరించిన నేపథ్యంలో ఈ విషయం మరింత స్పష్టమైందని కూడా అది పేర్కొంది.
సమస్య తగ్గటానికి బదులుగా మరింత తీవ్రమవుతోందని, అమలు చేయదగిన ప్రణాళిక లేకుండా కేవలం జల-భౌగోళిక ప్రమాణాలను గుర్తించడం అర్థవంతమైన నివారణ చర్య కాదని ఫిర్యాదుదారు సమర్పించారు.
రాష్ట్ర స్పందనలో లోపాలు గుర్తింపు
గ్రామాల వారీగా కవరేజ్ డేటాను రాష్ట్ర నివేదిక అందించకపోవడం, సరఫరా చేసిన నీటి నాణ్యత పర్యవేక్షణపై స్పష్టత ఇవ్వకపోవడం, లాస్ట్మైల్ కనెక్టివిటీ, కాలానుగుణ అంతరాయాలు, కలుషితమైన బోర్వెల్స్పై నిరంతర ఆధారపడటం వంటి ఫిర్యాదుదారు లేవనెత్తిన మరిన్ని లోపాలను కమిషన్ నమోదు చేసింది.
అంతేకాదు ఫ్లోరైడ్ ప్రభావిత ప్రజలకు వైద్య పర్యవేక్షణ, నివారణ ఆరోగ్య సంరక్షణ , అవగాహన ప్రచారాలపై కూడా ఇది మౌనం వహించింది. దీని ప్రకారం, నాలుగు వారాల్లోగా అదనపు నివేదికను సమర్పించాలని NHRC ప్రధాన కార్యదర్శిని ఆదేశించింది. అనంతరం, ఏప్రిల్ 24వ తేదీన సాధారణ పరిపాలన శాఖ ముఖ్య కార్యదర్శి, నివేదిక కోరుతూ I&CAD విభాగానికి ఒక లేఖ పంపారు, కానీ ఎటువంటి నివేదిక అందకపోవడంతో సమన్లు జారీ చేసారు.
ప్రతి ఏడు నమూనాలలో ఒకటి పరిమితికి మించి ఉంది
ఈ ఫిర్యాదుకు ఆధారమైన కేంద్ర భూగర్భ జల మండలి 2024 నివేదిక ప్రకారం, తెలంగాణలో విశ్లేషించిన 1,150 భూగర్భ జల నమూనాలలో, 171 (అంటే 14.87 శాతం) నమూనాలలో లీటరుకు 1.5 మిల్లీగ్రాముల అనుమతించదగిన ఫ్లోరైడ్ పరిమితిని మించి ఉన్నట్లు తేలింది. రాష్ట్రంలోని 33 జిల్లాలలో 28 జిల్లాలలో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ప్రదేశాలలో ఫ్లోరైడ్ ఉన్నట్లు గుర్తించారు.
దేశంలో అత్యంత తీవ్రంగా ప్రభావితమైన 15 జిల్లాలలో యాదాద్రి భువనగిరి ఐదవ స్థానంలో ఉంది. ఇక్కడ విశ్లేషించిన 43 నమూనాలలో 21 (అంటే 48.84 శాతం) అనుమతించదగిన పరిమితిని మించి ఉన్నాయి. 2017 నుండి 2023 మధ్య పరిమితిని ఉల్లంఘిస్తున్న జిల్లాల సంఖ్యలో పెరుగుతున్న ధోరణిని చూపుతున్న అనేక రాష్ట్రాలలో తెలంగాణ కూడా ఒకటి. గుజరాత్, ఉత్తర ప్రదేశ్, తమిళనాడు, ఆంధ్రప్రదేశ్, హర్యానాల సరసన ఇది కూడా ఉంది.
తెలంగాణలో రుతుపవనాల వల్ల పరిమిత ఉపశమనం మాత్రమే లభించిందని కూడా ఈ నివేదిక కనుగొంది. రుతుపవనాలకు ముందు, తర్వాత సేకరించిన 355 నమూనాలలో, 209 ప్రదేశాలలో పరిస్థితులు మెరుగుపడగా, 146 ప్రదేశాలలో క్షీణించాయి.
అధిక ఫ్లోరైడ్కు దీర్ఘకాలం పాటు గురికావడం వల్ల దంత, అస్థి ఫ్లోరోసిస్ , ఇతర ఆరోగ్య సమస్యలు వస్తాయి. శుభ్రమైన తాగునీటిని క్రమం తప్పకుండా సరఫరా చేయాలని, ఫ్లోరైడ్ టాస్క్ ఫోర్స్లను ఏర్పాటు చేయాలని, ఫ్లోరైడ్ రహిత కేంద్రాలను స్థాపించాలని , ఫ్లోరోసిస్ బాధితులకు వైకల్య ధృవీకరణ పత్రాలు జారీ చేయాలని ఆ పిటిషన్లో కోరారు.
