న్యూఢిల్లీ: మార్కో రుబియో, రాయబారి సెర్గియో గోర్ భారతదేశ పర్యటన సందర్భంగా ముంబైలోని గేట్‌వే ఆఫ్ ఇండియా ముందు దిగిన ఒక ఫోటోపై కాంగ్రెస్ రాజ్యసభ ఎంపీ, పార్టీ ప్రచార విభాగం ఛైర్మన్ పవన్ ఖేరా తీవ్రంగా స్పందించారు. ఈ పర్యటనలో అమెరికా ప్రతినిధులు ప్రముఖ వ్యాపారవేత్త ముఖేష్ అంబానీతో ఇంధన, డేటా మౌలిక సదుపాయాలపై చర్చలు జరపడాన్ని, మోదీ ప్రభుత్వం అమెరికా ప్రయోజనాలకు లొంగిపోతోందని ఆరోపిస్తూ ఆయన సామాజిక మాధ్యమం ‘X’ వేదికగా విమర్శలు గుప్పించారు.
అమెరికా విదేశాంగ కార్యదర్శి మార్కో రూబియో పర్యటనపై వివాదం దౌత్య నియమాల నుంచి శక్తివంతమైన కార్పొరేట్ ప్రయోజనాల ప్రభావం వైపు మళ్లుతున్న తరుణంలో, రాజ్యసభ కాంగ్రెస్ ఎంపీ పవన్ ఖేరా, భారతదేశ సార్వభౌమత్వాన్ని, వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలను అమెరికా దెబ్బతీసేందుకు నరేంద్ర మోదీ ప్రభుత్వం అనుమతిస్తోందని ఆరోపిస్తూ, ముంబైలోని గేట్‌వే ఆఫ్ ఇండియా వలసవాద చరిత్రను ప్రస్తావించారు.
గేట్‌వే ఆఫ్ ఇండియా ముందు రూబియో, భారతదేశంలో అమెరికా రాయబారి సెర్గియో గోర్ ఫోటో దిగడాన్ని ప్రస్తావిస్తూ, ఆ స్మారక చిహ్నం… వలసవాద వారసత్వం, భారతదేశం కష్టపడి సాధించుకున్న స్వాతంత్య్రాన్ని కాపాడుకోవాల్సిన అవసరాన్ని గుర్తు చేస్తుందని పేర్కొన్నారు. ఈ గేట్‌వేను, 1911లో కింగ్ జార్జ్ V, క్వీన్ మేరీ… ముంబై సందర్శన జ్ఞాపకార్థం బ్రిటిష్ వలస ప్రభుత్వం నిర్మించిందని’ ఎక్స్‌లో ఖేరా రాశారు.
‘భారతదేశం ముందుగా భారతీయులదే,’ అని ఖేరా అన్నారు. ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీకి అమెరికా ఆమోదం కోసం దేశ ఇంధన భద్రత, ఆహార భద్రత, డేటా భద్రతతో పాటు రైతుల జీవనోపాధిని కూడా త్యాగం చేయలేమని ఆయన పేర్కొన్నారు.
విదేశాంగ మంత్రి ఎస్. జైశంకర్‌తో న్యూఢిల్లీలో కాకుండా ముంబైలో చర్చలు జరపాలని రూబియో తీసుకున్న నిర్ణయం, ఆ తర్వాత గుజరాత్‌లోని జామ్‌నగర్‌లో ఉన్న రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ రిఫైనరీ కాంప్లెక్స్‌ను సందర్శించడం, అక్కడ ఆయన చైర్మన్ ముఖేష్ అంబానీ, ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్ అనంత్ అంబానీలను కలవడం వంటి అంశాలపై రాజకీయ వివాదం చెలరేగిన నేపథ్యంలో ఈ వ్యాఖ్యలు వెలువడ్డాయి.
జైశంకర్ ముంబై పర్యటన, ప్రోటోకాల్ వివాదం
న్యూఢిల్లీలో జరిగిన బ్లూమ్‌బెర్గ్ న్యూ ఎకానమీ ఫోరమ్‌లో గోర్ మాట్లాడుతూ, రూబియోను కలవడానికి జైశంకర్, ఇతర భారతీయ అధికారులు ముంబైకి రావాలని వాషింగ్టన్ ఆశిస్తోందని చెప్పడంతో ఈ వివాదం మొదలైంది.
భారత విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ (MEA) ఈ సమావేశాన్ని అధికారికంగా ధృవీకరించక ముందే, అమెరికా రాయబారి భారత విదేశాంగ మంత్రి పర్యటన ప్రణాళికలను ఎందుకు ప్రకటించారని కాంగ్రెస్ నాయకులు ప్రశ్నించారు.
లోక్‌సభ ప్రతిపక్ష నాయకుడు రాహుల్ గాంధీ, విదేశాంగ మంత్రిని ఒక అధీన అధికారిగా చూసేందుకు ప్రభుత్వం అనుమతిస్తోందని ఆరోపించారు. రూబియో ‘తన ఉద్యోగిని ముంబైకి పిలిపించారని’ ఆయన అన్నారు. అంతేకాదు ఒక విదేశీ ప్రభుత్వం భారత విదేశాంగ మంత్రిని భారత గడ్డపైకి పిలిపించడం మోదీ ప్రభుత్వ హయాంలో ఒక కొత్త సంప్రదాయానికి తెరతీసిందని ఖేరా అన్నారు.
ఆ తర్వాత విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ముంబై వేదికను సమర్థించుకుంది. దశాబ్దానికి పైగా భారతదేశం న్యూఢిల్లీ వెలుపల విదేశీ ప్రముఖులకు ఆతిథ్యం ఇస్తోందని మన విదేశాంగ ప్రతినిధి రణధీర్ జైస్వాల్ అన్నారు. జైశంకర్ ముంబైలో యూఏఈ విదేశాంగ మంత్రి షేక్ అబ్దుల్లా బిన్ జాయెద్ అల్ నహ్యాన్‌కు ఆతిథ్యం ఇవ్వనున్నారని, అలాగే అమెరికా స్వాతంత్ర్య 250వ వార్షికోత్సవ కార్యక్రమానికి హాజరుకానున్నారని కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు.
ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు, ఇంధనం, వాణిజ్యం, రక్షణ, సాంకేతికత, ప్రాంతీయ అభివృద్ధి అంశాలపై చర్చల నిమిత్తం రూబియో అక్టోబర్ 20న ముంబైలో జైశంకర్‌ను కలిశారు.
అంబానీతో సమావేశం…ఇంధన ప్రయోజనాలపై ప్రశ్నలు
అక్టోబర్ 21న రూబియో జామ్‌నగర్ పర్యటనకు వెళ్లి, రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ రిఫైనరీ కాంప్లెక్స్‌లో ముఖేష్ అంబానీ, ఆయన కుమారుడు అనంత్‌లను కలవడంతో ఈ వివాదం మరో మలుపు తీసుకుంది. ప్రపంచ ఇంధన రంగం, డేటా సెంటర్లతో సహా ఇంధన మౌలిక సదుపాయాలు, డిజిటల్ టెక్నాలజీల కలయికపై చర్చలు జరిపినట్లు రిలయన్స్ తెలిపింది. తన పర్యటన సందర్భంగా రూబియో అదానీ గ్రూప్ చైర్మన్ గౌతమ్ అదానీ, టాటా సన్స్ చైర్మన్ ఎన్. చంద్రశేఖరన్‌లను కూడా కలిశారు.
అమెరికా ఇంధన ప్రాధాన్యతలు, భారతదేశంలోని అతిపెద్ద ప్రైవేట్ రంగ సంస్థల ప్రయోజనాల మధ్య ఉన్న సంబంధం కారణంగా ఈ సమావేశాలు దృష్టిని ఆకర్షించాయి. రిలయన్స్ జామ్‌నగర్ రిఫైనింగ్ కాంప్లెక్స్‌ను నిర్వహిస్తోంది, రష్యా చమురు కొనుగోళ్లతో సహా ప్రపంచ ముడి చమురు మార్కెట్లలో ఒక ముఖ్యమైన భాగస్వామిగా ఉంది.
అమెరికాతో ఇంధన వాణిజ్యాన్ని విస్తరించాలని అమెరికా ప్రభుత్వం భారతదేశంపై ఒత్తిడి తెచ్చింది. జైశంకర్‌తో రూబియో జరిపిన సమావేశంపై తన నివేదికలో, అమెరికా విదేశాంగ శాఖ, విదేశాంగ కార్యదర్శి అమెరికన్ సాంకేతికతలు, వ్యవస్థల కొనుగోళ్లను పెంచాలని సూచించారని, అలాగే అధిక ఇంధన వాణిజ్యం భారతదేశ సప్లై చైన్‌ను మెరుగుపరచడంలో సహాయపడగలదని పేర్కొంది.
ప్రముఖ పారిశ్రామికవేత్తలతో జరిగిన ఈ సమావేశాలు, న్యూఢిల్లీ, వాషింగ్టన్ మధ్య భవిష్యత్ ఆర్థిక, ఇంధన ఒప్పందాలను ఎవరి ప్రయోజనాలు నిర్దేశిస్తాయనే దానిపై రాజకీయ చర్చకు ఆజ్యం పోశాయి. అయితే, ఈ సమావేశాలకు సంబంధించి బహిరంగంగా అందుబాటులో ఉన్న నివేదికల ప్రకారం, రిలయన్స్ లేదా ఇతర కార్పొరేట్ గ్రూపులకు ఏదైనా నిర్దిష్ట రాయితీ ఇచ్చినట్లు నిర్ధారణ కాలేదు.
అమెరికా సుంకాలు, రష్యా చమురు కొనుగోళ్లపై నెలకొన్న ఉద్రిక్తతల నడుమ, భారత్-అమెరికా ద్వైపాక్షిక వాణిజ్య ఒప్పందాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నాయి. ఈ చర్చలు మార్కెట్ ప్రవేశం, సున్నితమైన దేశీయ రంగాల పట్ల వ్యవహరిస్తున్న తీరుపై కూడా ప్రశ్నలను లేవనెత్తాయి. కాగా, ఈ సంబంధాల విషయంలో ప్రభుత్వం వ్యవహరిస్తున్న తీరును ప్రశ్నించేందుకు కాంగ్రెస్, రూబియో పర్యటనను, వ్యాపార నాయకులతో ఆయన జరిపిన సమావేశాలను ఉపయోగించుకుంది.
