సైమా అఫ్జల్…✍️

సరిగ్గా డెబ్బై తొమ్మిది సంవత్సరాల క్రితం, భారత ఉపఖండం బ్రిటిష్ వలస పాలన నుండి స్వాతంత్య్రం పొందిన సంబరాలు చేసుకుంటుండగా, జమ్మూలోని వేలాది మంది ముస్లింలు చాలా భిన్నమైన పరిస్థితిని ఎదుర్కొన్నారు. వారి గ్రామాలపై దాడులు జరిగాయి, కుటుంబాలు నిర్వాసితులయ్యాయి. మొత్తం ముస్లిం సమాజాలు పారిపోవలసి వచ్చింది. కొందరు తాము సురక్షితంగా పాకిస్తాన్‌కు వెళ్తున్నామని నమ్మి వాహనాలు ఎక్కారు, కానీ మార్గమధ్యంలో సాయుధ దుండగుల రూపంలో మృత్యువు వారిని కబలించింది.

1947 అక్టోబర్, నవంబర్ నెలల్లో జరిగిన ఈ మారణకాండ, దేశ విభజన కాలంలోని అత్యంత వినాశకరమైన, తగినంతగా గుర్తింపు పొందని ఘట్టాలలో ఒకటిగా నిలిచిపోయింది.

నవంబర్ 6న కాశ్మీరీలు ‘జమ్మూ అమరవీరుల దినోత్సవాన్ని’ జరుపుకుంటున్న ఈ తరుణంలో, ఈ ఘటన ఒక ఇబ్బందికరమైన ప్రశ్నను లేవనెత్తుతోంది: ఒక ప్రాంత జనాభా స్వరూపాన్ని హింసాత్మకంగా మార్చివేసిన చారిత్రక గాయాలు ఇప్పటికీ పచ్చిగానే ఉన్నప్పుడు, ఆ ప్రాంతం శాశ్వత శాంతి వైపు ఎలా పయనించగలదు?

దీనికి సమాధానం, కేవలం ప్రాణాలు కోల్పోయిన వారిని స్మరించుకోవడంలోనే కాదు, ఆనాడు ఆ హింసకు దారితీసిన రాజకీయ పరిస్థితులను, కాశ్మీర్ భవిష్యత్తుపై దాని శాశ్వత పరిణామాలను నిశితంగా పరిశీలించడంలో కూడా ఉంది.

జమ్మూ జనాభా స్వరూపాన్నే మార్చివేసిన మారణకాండ
జమ్మూ, కాశ్మీర్ సంస్థానం భవిష్యత్తు విభజన సంక్షోభంలో చిక్కుకున్న తరుణంలో, మహారాజా హరి సింగ్ పాలన చివరి నెలల్లో ఈ హింస చెలరేగింది. జమ్మూ, ఉధంపూర్, రియాసి, చెనాని, రామ్‌నగర్ చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల్లోని ముస్లిం సమాజాలు ముందస్తుగా ప్లాన్ చేసిన దాడులను ఎదుర్కొన్నాయి. చారిత్రక కథనాల ప్రకారం, సాయుధ హిందూ, సిక్కు సమూహాలు, ఆర్‌ఎస్‌ఎస్ కార్యకర్తలు, డోగ్రా పరిపాలనలోని కొన్ని వర్గాల ప్రత్యక్ష ప్రమేయం ఇందులో ఉన్నట్లు స్పష్టమవుతోంది.

ఈ హత్యల తీవ్రత, మృతుల సంఖ్యపై ఇప్పటికీ చారిత్రక చర్చలు కొనసాగడం గమనార్హం. 1948 ఆగస్టు 10న లండన్‌కు చెందిన ‘ది టైమ్స్’ ప్రచురించిన ఒక సమకాలీన నివేదిక ప్రకారం, తూర్పు జమ్మూ ప్రాంతంలో సుమారు 2,37,000 మంది ముస్లింలు హత్యకు గురయ్యారు. ఇతర అంచనాలు గణనీయంగా భిన్నంగా ఉన్నాయి.

2017లో అల్ జజీరా జరిపిన ఒక పరిశోధన, మరణాల సంఖ్య 20,000 నుండి 2,37,000 వరకు ఉందని అంచనా వేసింది. దాదాపు ఐదు లక్షల మంది ప్రజలు నిరాశ్రయులయ్యారని వివరించింది. కచ్చితమైన సంఖ్యపై ఉన్న అనిశ్చితి, ప్రజల బాధల తీవ్రతను మరుగుపరచకూడదు. వేలాది కుటుంబాలు తమ బంధువులను కోల్పోయి, పూర్వీకుల ఆస్తులను వదులుకుని, పాకిస్తాన్‌లోని పంజాబ్‌లోకి, ఆజాద్ జమ్మూ కాశ్మీర్‌గా మారిన భూభాగంలోకి వలస వెళ్లారు.

ఈ హింస జమ్మూ జనాభా స్వరూపాన్ని కూడా తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసింది. 1941 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, పూర్వపు జమ్మూ ప్రావిన్స్ జనాభాలో ముస్లింలు సుమారు 61 శాతం ఉండేవారు. అయితే, ఆ ప్రావిన్స్‌లో ఇప్పుడు పాకిస్తాన్ పరిపాలనలో ఉన్న పశ్చిమ జిల్లాలు కూడా ఉండేవి. ఈ హత్యలు, తదనంతర జనాభా తరలింపులు అనేక తూర్పు జిల్లాల మతపరమైన కూర్పును నాటకీయంగా మార్చివేశాయి. జనాభా కేవలం ఒక గణాంక పరిణామం మాత్రమే కాదు. అది కాశ్మీర్ భవిష్యత్తుపై జరిగిన రాజకీయ పోరాటంలో విడదీయరాని భాగంగా మారింది.

రక్షించాల్సిన వారే భక్షించారు
ఈ మారణకాండకు సంబంధించి అత్యంత కలవరపరిచే అంశం ఏమిటంటే, పౌరులను రక్షించాల్సిన బాధ్యత ఉన్న ప్రభుత్వ యంత్రాంగమే ఈ హింసలో భాగస్వామి కావడం, దానికి సహకరించడం లేదా చూసీచూడనట్లు వ్యవహరించడం. కాశ్మీరీ సీనియర్ జర్నలిస్ట్ వేద్ భాసిన్ అందించిన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఈ విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ‘స్క్రోల్’ పత్రిక కోసం సయీద్ నఖ్వీ రాసిన చారిత్రక కథనంలో, ఉధంపూర్, పొరుగు ప్రాంతాలలో ముస్లింలపై జరిగిన దాడుల భయానక రూపాన్ని ఆయన వివరించారు.

మహారాజా పరిపాలన ముస్లింలను నిరాయుధులను చేసిందని, భద్రతా బలగాల నుండి ముస్లిం సిబ్బందిని తొలగించిందని, మతతత్వ సాయుధ బృందాలకు అండగా నిలిచిందని భాసిన్ ఆరోపించారు. ముఖ్యంగా, సియాల్‌కోట్‌కు తరలించే పేరుతో సమీకరించిన ముస్లిం కుటుంబాలను జమ్మూ-సియాల్‌కోట్ రహదారిపై చత్తా సమీపంలో ఊచకోత కోసిన ఘటనలు వెన్నులో వణుకు పుట్టిస్తాయి. ఈ హత్యల్లో కొందరు సైనికులు సైతం భాగస్వాములు కావడం లేదా జోక్యం చేసుకోకపోవడం మరింత దారుణం.

ఈ చారిత్రక సత్యాలు… ఈ హింసను కేవలం ఆకస్మిక మతపరమైన అల్లర్లుగా చిత్రీకరించే ఏ ప్రయత్నాన్నైనా సవాలు చేస్తున్నాయి. మహాత్మా గాంధీ సైతం డిసెంబర్ 1947లో జమ్మూలో జరిగిన ముస్లింల హత్యలను, మహిళలపై జరిగిన అఘాయిత్యాలను బహిరంగంగా ఖండించారు. అయినప్పటికీ, వ్యక్తిగత ఆరోపణలను జాగ్రత్తగా విశ్లేషించాల్సిన అవసరం తొలగిపోదు. అయితే, ఇది చారిత్రక జవాబుదారీతనం కోసం ఈ మారణకాండాన్ని ఒక ముఖ్యమైన అంశంగా మారుస్తుంది.

మత హింస రాజకీయ సమస్యగా ఎలా మారింది
సంస్థానపు రాజకీయ భవిష్యత్తుపై తీవ్రమైన వాదోపవాదాలు జరుగుతున్న కాలంలోనే జమ్మూలో జనాభా పరివర్తన చోటుచేసుకుంది. 1947 అక్టోబర్‌లో మహారాజు భారతదేశంలో విలీనం కావడం, భారత్-పాకిస్తాన్ మధ్య యుద్ధం చెలరేగడం, ఆ తర్వాత జరిగిన అంతర్జాతీయ దౌత్యం కాశ్మీర్‌ను ఒక దీర్ఘకాలిక ప్రాదేశిక వివాదంగా మార్చాయి. మత హింస దీనికి మరో కోణాన్ని జోడించింది: ప్రజలు నిరాశ్రయులయ్యారు, అదే సమయంలో పోటీ ప్రభుత్వాలు ఆ భూభాగంపై తమ రాజకీయ చట్టబద్ధతను ప్రకటించుకున్నాయి.

1949 ఏప్రిల్ 17న జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ వల్లభాయ్ పటేల్‌కు రాసిన ఒక లేఖను ‘స్క్రోల్’ తన చారిత్రక నివేదికలో చర్చించింది. ఆ లేఖలో, జమ్మూలో ప్రత్యేక ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ కోసం జరుగుతున్న ఆందోళన, మహారాజా, జమ్మూ ప్రజా పరిషత్ రాజకీయ కార్యకలాపాలపై ఉన్న ఆందోళనల గురించి ప్రస్తావించింది.

ఆ లేఖ అంతకుముందు జరిగిన హత్యలకు బాధ్యతను నేరుగా నిర్ధారించనప్పటికీ, మతపరమైన గుర్తింపు, ప్రాంతీయ సరిహద్దులు,రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం ఎలా పెనవేసుకుపోయాయో అది వెల్లడిస్తుంది.

1947లో నిరాశ్రయులైన కుటుంబాలకు, దాని పర్యవసానాలు కేవలం తక్షణ ప్రాణనష్టం వరకే పరిమితం కాలేదు. ఆస్తులను వదులుకున్నారు, వర్గాలు చీలిపోయాయి. విభజనతో పాటు వచ్చిన అలజడి నుండి రాజకీయ ఎంపికలు విడదీయరానివిగా మారాయి. పూర్వపు రాచరిక రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో హిందువులు, సిక్కులపై జరిగిన అఘాయిత్యాలతో పాటు జమ్మూ ముస్లింల బాధలను కూడా గుర్తించాలి. బాధితులందరి బాధలను గుర్తించడం ద్వారానే చారిత్రక న్యాయం బలపడుతుంది, అంతేగానీ వారి బాధలను ఒకరితో ఒకరిని పోల్చడం ద్వారా కాదు.

1947 నాటి మారణకాండల నుండి 2019 నాటి రాజ్యాంగ మార్పుల వరకు
జమ్మూ జనాభా పరివర్తన ప్రభావం నేటికీ రాజకీయంగా అత్యంత క్లిష్టంగానే ఉంది. 2019 ఆగస్టు 5న భారత ప్రభుత్వం జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్రత్యేక రాజ్యాంగ హోదాను రద్దు చేసి, ఆర్టికల్ 35A రద్దుతో పాటు రాష్ట్రాన్ని రెండు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా పునర్వ్యవస్థీకరించింది. ఆ తర్వాత వచ్చిన కొత్త నివాస, భూ నిబంధనలు… కాలక్రమేణా ఈ ప్రాంత జనాభా కూర్పును మారుస్తాయనే ఆందోళనను రాజకీయ వర్గాలలో రేకెత్తించాయి.

ఈ సంస్కరణలు సమైక్యతను, సమాన హక్కులను, ఆర్థిక అభివృద్ధిని ప్రోత్సహిస్తాయని ప్రభుత్వం వాదిస్తుండగా, విమర్శకులు మాత్రం ఇవి స్థానిక రక్షణలను బలహీనపరుస్తాయని వాదిస్తున్నారు. 1947 నాటి సంఘటనలు, 2019 నాటి పరిపాలనా మార్పులు వేర్వేరైనప్పటికీ… గతంలో జరిగిన ఆస్తి లాక్కున్న జ్ఞాపకాలు, జనాభా సంబంధిత ప్రశ్నలు రాజకీయంగా ఎందుకు సున్నితంగా ఉన్నాయో వివరించడానికి సహాయపడతాయి. భూమి, గుర్తింపు, ప్రాతినిధ్యాన్ని తమ చరిత్ర నుండి విడదీయరానివిగా భావించే కాశ్మీరీలకు, చట్టపరమైన రక్షణలలో మార్పులు కేవలం పరిపాలనాపరమైన విషయాలు కావు.

జమ్మూ అమరవీరుల దినోత్సవం ఎందుకు ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకోవాలి?
జమ్మూ అమరవీరుల దినోత్సవం అనేది నవంబర్ 1947లో ప్రాణాలు కోల్పోయిన వారి వార్షిక స్మరణకు మించినది. ఇది దక్షిణాసియా చారిత్రక స్మృతిలోని లోపాలను ఎదుర్కోవడానికి ఒక చక్కని అవకాశం.

జమ్మూ ముస్లింలపై జరిగిన హింసకు కఠినమైన డాక్యుమెంటేషన్, ప్రాణాలతో బయటపడిన వారి కథనాల పరిరక్షణకు, అలాగే ప్రభుత్వాలు స్వతంత్ర ఆర్కైవల్ పరిశోధనకు, చారిత్రక రికార్డుల లభ్యతకు, ప్రధాన కథనాలలో ఎక్కువగా కనిపించని కుటుంబాల అనుభవాలకు మద్దతు ఇవ్వాలి. ఈ స్మరణోత్సవం సమకాలీన కాశ్మీర్‌లో మైనారిటీల రక్షణ, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం, మానవ హక్కులపై తీవ్రమైన చర్చను కూడా ప్రోత్సహించాలి. 1947 బాధితులను తిరిగి తీసుకురాలేము. కానీ వారి చరిత్ర పోటీ పడుతున్న జాతీయ వాదనల కింద కనుమరుగవకూడదు.

జమ్మూ భవిష్యత్తు కోసం జరిగిన పోరాటంలో జీవితాలు నాశనమైన వర్గాలను మరచిపోయి, దానిని కేవలం ఒక ప్రాదేశిక వివాదంగా మాత్రమే గుర్తుంచుకోవడం అతిపెద్ద అన్యాయం అవుతుంది. మారణకాండ జరిగి దశాబ్దాలు గడుస్తున్నా… చారిత్రక జవాబుదారీతనం, గౌరవం, రాజకీయ హక్కుల కోసం చేసే డిమాండ్ ఎప్పటికీ సజీవంగానే ఉంటుంది.