జయీముద్దీన్ అహ్మద్…✍️

న్యాయస్థానాల ప్రధాన కర్తవ్యం ఏ ఒక్క వర్గాన్నో, సమూహాన్నో సంతోషపెట్టడం లేదా ఒక నిర్దిష్ట సిద్ధాంతాన్ని మోయడం కాదు. న్యాయవ్యవస్థ కేవలం రాజ్యాంగానికి, చట్టబద్ధమైన నిబంధనలకు మాత్రమే జవాబుదారీగా ఉంటుంది. ఒక కేసులోని రికార్డులు, సమర్పించిన సాక్ష్యాధారాలు, చట్టపరమైన సూత్రాలు దేనిని డిమాండ్ చేస్తాయో, ఒక న్యాయమూర్తి తన తీర్పులో దాన్నే పొందుపరుస్తారు. కోర్టు ఇచ్చిన తీర్పు తప్పు అని భావించే ఏ పౌరుడికైనా, దానిపై ఉన్నత న్యాయస్థానంలో అప్పీల్ చేసుకునే హక్కును చట్టం కల్పించింది. దిగువ కోర్టులు ఏవైనా పొరపాట్లు చేస్తే, ఉన్నత న్యాయవ్యవస్థ వాటిని సరిదిద్దడానికి వీలుగానే మన దేశంలో క్రమానుగత న్యాయవ్యవస్థ నిర్మితమైంది. అయితే, చట్టపరమైన అప్పీళ్లకు బదులు బెదిరింపులకు దిగడం, శాంతియుత నిరసనల స్థానంలో హింసను ఆశ్రయించడం, చట్టబద్ధమైన పోరాటాన్ని వదిలి ద్వేష మార్గాన్ని ఎంచుకోవడం ఏ నాగరిక సమాజంలోనూ ఎంతమాత్రం ఆమోదయోగ్యం కాదు.

విషపూరితమవుతున్న సామాజిక వాతావరణం
ప్రస్తుత సామాజిక, రాజకీయ వాతావరణం ప్రతి చిన్న విషయాన్ని మతపరమైన కోణం నుంచే వీక్షించే ఒక సంకుచిత స్థాయికి చేరుకుంది. ప్రభుత్వ అధికారులు, పోలీసులు, ఉపాధ్యాయులు లేదా న్యాయమూర్తులు తీసుకునే ప్రతి నిర్ణయాన్ని వారి మతంతో ముడిపెట్టి చూడటం అత్యంత ప్రమాదకరం. ఇది రాజ్యాంగ విలువలకే ముప్పు తెచ్చే ధోరణి. న్యాయమూర్తి మతం ఏనాడూ తీర్పుకు ప్రాతిపదిక కాలేదు, కాబోదు. వారి ముందు ఉంచిన సాక్ష్యాధారాలు, సాక్షుల వాంగ్మూలాలు, ఫోరెన్సిక్ నివేదికలు, చట్టపరమైన లోతుపాతులు మాత్రమే ఒక తీర్పుకు పునాదిగా నిలుస్తాయి. తీర్పులు ఇచ్చే న్యాయమూర్తుల వ్యక్తిత్వాన్ని, వారి మతాన్ని బట్టి అంచనా వేయడం ప్రారంభిస్తే, ఈ సమాజంలో ‘న్యాయం’ అనే ఉద్దేశమే ప్రశ్నార్థకమవుతుంది.

మధ్యప్రదేశ్ హైకోర్టు పరిధిలోని అడిషనల్ డిస్ట్రిక్ట్ అండ్ సెషన్స్ జడ్జ్ శ్రీమతి తబస్సుమ్ ఖాన్‌కు ఎదురైన ఇటీవలి ఉదంతం ఈ ఆందోళనకరమైన మనస్తత్వానికి అద్దం పడుతోంది. గోవుల అక్రమ రవాణాకు సంబంధించిన ఒక కేసులో ఆమె తీర్పు వెలువరించారు. కేసు వివరాల ప్రకారం.. ఆగస్టు 2, 2022న ఒక లారీ డ్రైవర్ షేక్ లాలా నజీర్ అహ్మద్ నిషేధిత పశువులను తరలిస్తున్నాడనే అనుమానంతో ఒక ఉన్మాద సమూహం (Mob) అతనిపై క్రూరంగా దాడి చేయగా, అతను మరణించాడు. పోలీసులు ఈ ఘటనపై దర్యాప్తు జరిపి, ఏడుగురు నిందితులను అరెస్ట్ చేసి కోర్టులో చార్జ్‌షీట్ దాఖలు చేశారు. కేసు విచారణలో భాగంగా వైద్య నివేదికలు, ఫోరెన్సిక్ ఆధారాలు, సాక్షుల వాంగ్మూలాలు కోర్టు ముందు నిరూపితమయ్యాయి.

ఈ పక్కా ఆధారాల ప్రాతిపదికన జూన్ 12న జడ్జ్ తబస్సుమ్ ఖాన్ ఆ ఏడుగురు నిందితులకు జీవిత ఖైదు శిక్ష విధించారు. అయితే, ఈ తీర్పు అనంతరం వ్యక్తమైన ప్రతిస్పందనలు అత్యంత విచారకరం, ఆందోళనకరం. కొన్ని తీవ్రవాద శక్తులు ఈ తీర్పుపై ఉన్నత కోర్టులో అప్పీల్ చేసుకునే చట్టపరమైన మార్గాన్ని వదిలి, నేరుగా న్యాయమూర్తినే లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయి. ఆమెకు ప్రాణ బెదిరింపులు రావడం, ఆమె మతాన్ని అడ్డం పెట్టుకుని సామాజిక మాధ్యమాల్లో ద్వేషపూరిత ప్రచారాలు చేయడం, ఆమె దిష్టిబొమ్మలను దహనం చేయడం వంటి చర్యలకు దిగారు. ఈ అరాచక చర్యలన్నీ చట్టబద్ధమైన పాలనను (Rule of Law) అంగీకరించడానికి సిద్ధంగా లేని కొన్ని శక్తులు, తమ గుంపు బలాన్ని న్యాయవ్యవస్థపై రుద్దాలని ప్రయత్నిస్తున్నాయనే నిజాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ఈ రోజు చట్టప్రకారం తీర్పునిచ్చినందుకు ఒక న్యాయమూర్తిని బెదిరిస్తే, రేపు ప్రతి న్యాయమూర్తి కూడా తామిచ్చే తీర్పు ఏ సమూహానికి ఆగ్రహం కలిగిస్తుందోననే భయంతో, ఒత్తిడితో బతకాల్సి వస్తుంది.

న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రతపై దాడి
ఈ తీవ్రమైన ఉదంతాన్ని మధ్యప్రదేశ్ హైకోర్టు సుమోటోగా (స్వచ్ఛందంగా) స్వీకరించి, స్పందించిన తీరు న్యాయవ్యవస్థ స్వేచ్ఛను కాపాడటంలో ఒక కీలకమైన అడుగు. న్యాయమూర్తిని వారి తీర్పు ఆధారంగా బెదిరించడం న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రతపై జరిగిన ప్రత్యక్ష దాడి అని హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది. ఈ విషయమై సంబంధిత అధికారుల నుండి వివరణ కోరడమే కాకుండా, సదరు న్యాయమూర్తికి తగిన రక్షణ కల్పించాలని పోలీసులను ఆదేశించింది. బాధ్యులైన వారిపై కఠిన చర్యలు తీసుకుంటామని హెచ్చరించింది. ఇటువంటి ఉదంతాల్లో న్యాయవ్యవస్థ మౌనం వహిస్తే, అది భవిష్యత్తులో ఒక ప్రమాదకరమైన ఆనవాయితీగా మారుతుంది.

తదుపరి కాలంలో ప్రతి సున్నితమైన కేసులోనూ న్యాయమూర్తులు ఇటువంటి అరాచక ఒత్తిళ్లను ఎదుర్కోవలసి వస్తుంది. న్యాయవ్యవస్థ స్వేచ్ఛ అనేది కేవలం న్యాయమూర్తుల వ్యక్తిగత సమస్య కాదు, అది ఈ దేశ పౌరులందరి హక్కు. న్యాయమూర్తికే రక్షణ, స్వేచ్ఛ లేనప్పుడు సామాన్య పౌరుడికి న్యాయం ఎలా లభిస్తుంది? ప్రతికూల తీర్పులొస్తే తన ప్రాణానికి, కుటుంబానికి ముప్పు వాటిల్లుతుందని న్యాయమూర్తి భయపడితే, రాజ్యాంగబద్ధంగా తీర్పులు ఎలా వెలువడతాయి? అందుకే ప్రపంచవ్యాప్తంగా అన్ని నాగరిక దేశాల్లో న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రతను ప్రజాస్వామ్యానికి ఐదవ వేదంగా, మూలస్తంభంగా భావిస్తారు.

చారిత్రక పరిణతి అవసరం
భారత న్యాయస్థానాలు గతంలో ఎన్నో సున్నితమైన, సంక్లిష్టమైన ఐతిహాసిక కేసుల్లో తీర్పులు ఇచ్చాయి. ఆయా తీర్పుల పట్ల వివిధ వర్గాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు, తీవ్ర అసంతృప్తులు వ్యక్తమైనప్పటికీ, వారంతా చట్టపరమైన పరిమితులకు లోబడే వ్యవహరించారు. కోర్టుల తీర్పులపై విమర్శలు సహజమే అయినప్పటికీ, న్యాయమూర్తులను వ్యక్తిగతంగా బెదిరించడం, మతపరంగా లక్ష్యంగా చేసుకోవడం మన ప్రజాస్వామ్య సంప్రదాయం కాదు. అందుకే భారత న్యాయవ్యవస్థ తన స్వతంత్రతను నిలబెట్టుకోగలిగింది. ఈ విషయంలో ‘బాబ్రీ మసీదు-రామజన్మభూమి’ కేసు ఒక స్పష్టమైన ఉదాహరణ. సుప్రీంకోర్టు తీర్పు దేశంలోని ముస్లిం సమాజంలో పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలకు తీవ్ర నిరాశను మిగిల్చినప్పటికీ, చారిత్రక వాస్తవాలు, చట్టపరమైన వాదనలు తమకు అనుకూలంగా ఉన్నా ఆశించిన న్యాయం జరగలేదని వారు భావించినప్పటికీ, ఎక్కడా చట్టాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకోలేదు. న్యాయమూర్తులకు ప్రాణ బెదిరింపులు ఇవ్వడం గానీ, వారి మతాన్ని దూషించడం గానీ, ద్వేషపూరిత ప్రచారాలు, దిష్టిబొమ్మల దహనాలకు గానీ వారు ఒడిగట్టలేదు. ఇది ఒక పరిణతి చెందిన, రాజ్యాంగాన్ని గౌరవించే సమాజానికి నిదర్శనం.

దీనికి భిన్నంగా, ఒక వర్గం తమకు అనుకూలంగా తీర్పు వచ్చినంత కాలం న్యాయవ్యవస్థను కీర్తించి, తీర్పు వ్యతిరేకంగా రాగానే న్యాయమూర్తి వ్యక్తిత్వ హననానికి పాల్పడితే, ఈ ద్వంద్వ ప్రమాణాలు ప్రజాస్వామ్యానికే కాక చట్టబద్ధమైన పాలనకు తీవ్ర హాని కలిగిస్తాయి. తీర్పు అనుకూలమైనా, ప్రతికూలమైనా కోర్టులను గౌరవించడమే న్యాయ పరిరక్షణలోని ప్రాథమిక సూత్రం. భేదాభిప్రాయం వ్యక్తం చేసే హక్కు (Right to Dissent) రాజ్యాంగం కల్పించినదే అయినప్పటికీ, ఆ నిరసన రాజ్యాంగ, చట్టపరమైన పరిమితుల లోపలే ఉండాలి.

నేడు సామాజిక మాధ్యమాలు (Social Media) భావప్రకటన స్వేచ్ఛను విస్తృతం చేసిన మాట వాస్తవమే అయినా, అదే సమయంలో ద్వేషాన్ని, ఉద్రిక్తతలను వేగంగా వ్యాప్తి చేయడానికి కూడా అవి వేదికలుగా మారుతున్నాయి. ఒక న్యాయమూర్తికి వ్యతిరేకంగా వ్యవస్థీకృత ప్రచారాలు చేయడం, వారి వ్యక్తిగత వివరాలను పంచుకోవడం, మతపరమైన గుర్తింపును వాడుకుని ద్వేషపూరిత వ్యాఖ్యలు చేయడం లేదా ప్రాణ బెదిరింపులు ఇవ్వడం ‘భావప్రకటన స్వేచ్ఛ’ కిందకు రాదు; అది ముమ్మాటికీ శిక్షార్హమైన నేరం.

చట్టపరమైన చర్యలు అవసరం
భావప్రకటన స్వేచ్ఛ అంటే చట్టాన్ని ఉల్లంఘించడం లేదా రాజ్యాంగబద్ధమైన పదవుల్లో ఉన్నవారిని బెదిరించడం కాదనే గట్టి సందేశాన్ని సమాజానికి ఇవ్వాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇటువంటి అరాచక శక్తులపై ప్రభుత్వాలు, పోలీసులు, దర్యాప్తు సంస్థలు నిష్పక్షపాతంగా, తక్షణమే కఠిన చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకోవాలి. ఒక సామాన్య పౌరుడిని బెదిరించడమే నేరమైతే, ఒక న్యాయమూర్తిని బెదిరించడం దేశ ద్రోహంతో సమానమైన తీవ్రమైన నేరం కావాలి. ఎందుకంటే ఇది కేవలం ఒక వ్యక్తిపై జరిగిన దాడి కాదు, సమగ్ర న్యాయవ్యవస్థపై జరిగిన దాడి.

సామాజిక మాధ్యమ వేదికలు కూడా ఇటువంటి ద్వేషపూరిత ప్రచారాలను, బెదిరింపు సందేశాలను అడ్డుకోవడంలో తమ సామాజిక బాధ్యతను నెరవేర్చాలి. ఈ సమస్య భవిష్యత్తులో దేశ రక్షణ, శాంతిభద్రతలకు సంబంధించిన ఎన్నో సున్నితమైన కేసుల్లో తీర్పులు ఇవ్వబోయే ప్రతి న్యాయమూర్తి ధైర్యానికి ఒక పరీక్ష లాంటిది. ఇటువంటి ఉదంతాలపై ఉక్కుపాదం మోపకపోతే, న్యాయమూర్తులను భయపెట్టి, లొంగదీసుకుని తీర్పులను ప్రభావితం చేయవచ్చనే తప్పుడు సంకేతం సమాజంలోకి వెళ్తుంది. అది ప్రజాస్వామ్య మనుగడకే ముప్పు.