న్యూఢిల్లీ: లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల పునర్విభజన అనేది ఒక రాజ్యాంగపరమైన ఆవశ్యకత. ప్రభుత్వం, పార్లమెంట్ రాజ్యాంగాన్ని సవరించడానికి లేదా 1976లో విధించిన తాత్కాలిక నిషేధాన్ని (ఈ సంవత్సరంతో ముగుస్తుంది) పొడిగించడానికి అంగీకరిస్తే తప్ప దీనిని వాయిదా వేయలేరు. ఈ ప్రక్రియ చుట్టూ గణనీయమైన గందరగోళం నెలకొని ఉంది, దీనికి ఒక కారణం ఏమిటంటే, లోక్‌సభ సీట్ల సంఖ్యలో ఎలాంటి మార్పు లేకుండా, చివరి దేశవ్యాప్త పునర్విభజన 2002 – 2008 మధ్య జరిగింది.

పునర్విభజన అంటే ఏమిటి?
ప్రతి జనాభా గణన తర్వాత, రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 82 ప్రకారం రాష్ట్రాల మధ్య లోక్‌సభ సీట్ల కేటాయింపు, నియోజకవర్గాల విభజన తప్పనిసరి. 1976లో, ఈ ప్రక్రియను 2000 వరకు నిలిపివేశారు. 2001లో, ఈ నిలిపివేతను 2026 వరకు పొడిగించారు. 2003లో చేసిన 87వ సవరణ, కొత్త నియోజకవర్గాలను జోడించకుండానే రాష్ట్రాల లోపల సరిహద్దులను తిరిగి గీయడానికి 2001 జనాభా గణనను ఉపయోగించుకోవడానికి అనుమతించింది.

డీలిమిటేషన్ కమిషన్ అంటే ఏమిటి?
భారత డీలిమిటేషన్ కమిషన్‌ను మొట్టమొదటగా 1952లో, డీలిమిటేషన్ కమిషన్ చట్టం, 1952 ప్రకారం ఏర్పాటు చేశారు. ఇది పార్లమెంటుచే ఎప్పటికప్పుడు ఏర్పాటు చేసే ఒక చట్టబద్ధమైన, పాక్షిక-న్యాయ సంస్థ. ఇది శాశ్వత సంస్థ కాదు, రాజ్యాంగ ఆదేశం ప్రకారం దీని నిర్ణయాలను కోర్టులో సవాలు చేయలేరు. దీనికి ఒక రిటైర్డ్ సుప్రీం కోర్టు న్యాయమూర్తి అధ్యక్షత వహిస్తారు. ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ సభ్యునిగా ఉంటారు. చివరి డీలిమిటేషన్ కమిషన్‌ను 2001 జనాభా లెక్కల తర్వాత 2002లో ఏర్పాటు చేశారు, అది 2008లో తన నివేదికను సమర్పించింది.

తదుపరి డీలిమిటేషన్ ఎప్పుడు జరగనుంది?
ప్రస్తుతం జరుగుతున్న 2027 జనాభా లెక్కల నివేదిక విడుదలైన తర్వాత డీలిమిటేషన్ ప్రక్రియ ప్రారంభం కావచ్చు. అప్పుడు ప్రభుత్వం పైన వివరించిన విధంగా కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేస్తుంది.

లోక్‌సభ సీట్ల కేటాయింపు జనాభాతో ముడిపడి ఉన్నందున, హిందీ ప్రాబల్య ప్రాంతంలోని అధిక జనాభా గల రాష్ట్రాలు తక్కువ జనాభా ఉన్న రాష్ట్రాల కంటే ఎక్కువ సీట్లను పొందుతాయని అంచనా వేయడం, అసమతుల్యత, రాజకీయ పలుకుబడి కోల్పోవడంపై ఆందోళనలను రేకెత్తిస్తోంది. ప్రస్తుత పరిస్థితిని చూస్తే, ఉత్తర భారతదేశంతో పోలిస్తే తక్కువ జనాభా ఉండి ఆర్థికంగా మరింత అభివృద్ధి చెందిన ఐదు దక్షిణ రాష్ట్రాలకు కలిపి, 1971 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా 543 మంది సభ్యులున్న లోక్‌సభలో కేవలం 129 సీట్లు మాత్రమే ఉన్నాయి. 2027 జనాభా లెక్కల ప్రాతిపదికన సీట్ల సంఖ్యను నిర్ణయించినప్పుడు, ఈ రాష్ట్రాల సీట్ల సంఖ్య సుమారు 159కి పెరగవచ్చని అంచనా; అదే సమయంలో కేవలం ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రానికే కనీసం 120 సీట్లు, లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సీట్లు వచ్చే అవకాశం ఉంది.

ఇది కేవలం గణితానికి సంబంధించిన విషయమా, లేక ఇతర అంశాలు కూడా ఇందులో ప్రభావం చూపుతాయా?
భారతదేశ జనాభా 145 కోట్లు, ఉత్తరప్రదేశ్ జనాభా 27 కోట్లుగా అంచనా వేస్తే, గణితపరంగా ఈ క్రింది లెక్కలు వస్తాయి: ఒకవేళ లోక్‌సభ సీట్ల సంఖ్య 850కి పెరిగితే, 145 కోట్లను 850తో భాగిస్తే ఒక్కో ఎంపీ సగటున 17 లక్షల మంది ఓటర్లకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు.

అదే ప్రాతిపదికన, ఉత్తరప్రదేశ్ జనాభా 27 కోట్లను 17 లక్షలతో భాగిస్తే 159 లోక్‌సభ సీట్లు వస్తాయి, సాధారణంగా అనుకుంటున్నట్లు 120 సీట్లు కాదు. ప్రతి రాష్ట్రంలోనూ ఎంపీల సంఖ్యలో సమానంగా 50 శాతం పెరుగుదల ఉంటుందని కేంద్ర హోం మంత్రి అమిత్ షా చేసిన ప్రకటన ఆధారంగానే ఆ 120 సీట్ల అంచనా ఏర్పడింది.

అయితే, కేవలం గణితపరంగా చూస్తే ఉత్తరప్రదేశ్‌కు 159 మంది ఎంపీలు దక్కే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, డీలిమిటేషన్ కమిషన్ (నియోజకవర్గాల పునర్విభజన కమిషన్) వివిధ ప్రమాణాలను ఉపయోగించే అవకాశం ఉంది. ఒక రాష్ట్రం ప్రాతినిధ్యాన్ని, ప్రభావాన్ని సమతుల్యం చేయడానికి పరిపాలనాపరమైన, భౌగోళిక అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని, ఉత్తరప్రదేశ్ నుండి వచ్చే ఎంపీల సంఖ్యను సుమారు 140కి పరిమితం చేయవచ్చు. ఈ ప్రక్రియ ఎంత సంక్లిష్టమైనదో ఇది తెలియజేస్తుంది.

2027 జనాభా లెక్కల అంచనాల ప్రకారం, ఐదు దక్షిణ రాష్ట్రాలు, అత్యధిక జనాభా కలిగిన ఐదు ఉత్తర రాష్ట్రాలు ఎన్ని అదనపు సీట్లను పొందే అవకాశం ఉంది?

ఐదు ఉత్తర రాష్ట్రాల (ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్, మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్, పశ్చిమ బెంగాల్) ఉమ్మడి బలం లోక్‌సభలో 2026 నాటికి ఉన్న 216 సీట్ల నుండి, డీలిమిటేషన్ తర్వాత 323 – 378 మధ్య సంఖ్యకు పెరిగే అవకాశం ఉంది. అదే సమయంలో, ఐదు దక్షిణ రాష్ట్రాల్లో (తమిళనాడు, కేరళ, కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ) సీట్ల సంఖ్య ప్రస్తుతం ఉన్న 129 నుండి 163, 190 మధ్యకు పెరిగే అవకాశం ఉంది. దీనివల్ల ఉత్తర రాష్ట్రాల రాజకీయ ప్రాబల్యం అసమానంగా పెరిగే పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది.

‘డీలిమిటేషన్ బిల్లు, 2026’ దేనికి సంబంధించినది?
ఏప్రిల్‌లో ప్రభుత్వం ఒక డీలిమిటేషన్ బిల్లును ప్రవేశపెట్టింది. కుల గణనను కూడా కలిగి ఉండే 2027 జనాభా లెక్కల కోసం వేచి చూడకుండా, 2011 జనాభా లెక్కల ఆధారంగానే ఈ ప్రక్రియను చేపట్టాలని ఈ బిల్లు ప్రతిపాదించింది. అలాగే, లోక్‌సభ సభ్యుల సంఖ్యను గరిష్టంగా 850కి పెంచడంతో పాటు, మహిళా రిజర్వేషన్‌తో దీనిని అనుసంధానిస్తూ, అదనంగా వచ్చే సీట్లలో మూడింట ఒక వంతు మహిళలకు కేటాయించాలని కూడా ఈ బిల్లు లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. అయితే, సభకు హాజరై ఓటు వేసిన సభ్యులలో అవసరమైన మూడింట రెండు వంతుల మెజారిటీని సాధించడంలో ఈ బిల్లు విఫలమైంది, దాంతో ఇది ఆమోదం పొందలేకపోయింది.

లోక్‌సభ ఎంపీల పెంపుకు ఉన్న అనుకూల వాదనలు ఏమిటి?
ప్రస్తుతం, ప్రతి లోక్‌సభ ఎంపీ సగటున 18 లక్షల మంది ఓటర్లకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు. 20 లక్షలకు పైగా ఓటర్లు ఉన్న లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు ఐదు ఉన్నాయి. 2024 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో తెలంగాణలోని మల్కాజ్‌గిరిలో ఓటర్ల సంఖ్య 37.8 లక్షలు కాగా, ఆ తర్వాత బెంగళూరు (ఉత్తర)లో 32 లక్షలు, ఘజియాబాద్‌లో 29 లక్షలు ఉన్నాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, 58,000 ఓటర్లతో లక్షద్వీప్ అతి చిన్న లోక్‌సభ నియోజకవర్గంగా ఉండగా, ఆ తర్వాత డామన్, డయ్యూలో 1.34 లక్షలు, లడఖ్‌లో 1.90 లక్షలు ఉన్నాయి.

అంటే, లక్షద్వీప్ ఎంపీతో పోలిస్తే మల్కాజ్‌గిరి ఎంపీ 650 రెట్లు ఎక్కువ మంది ఓటర్లకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు. 1971లో భారతదేశ జనాభా 54 కోట్లు కాగా, అందులో 27 కోట్ల మంది నమోదిత ఓటర్లు ఉన్నారు. దీనికి విరుద్ధంగా, 2024 నాటికి నమోదిత ఓటర్ల సంఖ్య సుమారుగా 97 కోట్లుగా అంచనా వేసారు.

మరింత మంది ఎంపీలను ఎన్నుకోవడానికి వ్యతిరేకంగా ఉన్న వాదనలు ఏమిటి?
ఎంపీలు ప్రభుత్వాన్ని నడపరు, వారు మురుగునీటి పారుదల తనిఖీదారులు కూడా కారు అని ఎన్నికల విశ్లేషకుడు డోరబ్ సోపారివాలా పేర్కొన్నారు. వారి పని చట్టాలు చేయడం, కేంద్ర ప్రభుత్వ విధానాలు, ఖర్చు, పనితీరును పర్యవేక్షించడం, అంతేగానీ రోడ్లకు మరమ్మతులు చేయించడం కాదు. అందువల్ల, ఒక ఎంపీ 18 లక్షల మంది ఓటర్లకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారా లేక 12 లక్షల మంది ఓటర్లకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారా అనేది అప్రధానం.

అంతేకాకుండా, పార్లమెంటు ప్రస్తుతం సంవత్సరంలో రెండు నెలల కన్నా తక్కువ కాలం మాత్రమే సమావేశమవుతుంది; కేవలం 16 శాతం బిల్లులు మాత్రమే పరిశీలన కోసం పార్లమెంటరీ కమిటీలకు పంపుతున్నారు. అందువల్ల, భారత ఎంపీలపై పనిభారం అధికంగా లేదు. నిజానికి, లోక్‌సభలో చాలా బిల్లులు నిమిషాల వ్యవధిలోనే, అత్యంత వేగంగా ఆమోదం పొందుతున్నాయి. ఎక్కువ మంది ఎంపీలు ఎలా సహాయపడతారు?

ఇప్పటికే, చాలా మంది లోక్‌సభ ఎంపీలకు మాట్లాడటానికి, ప్రశ్నలు అడగడానికి లేదా ప్రభుత్వాన్ని నిలదీయడానికి సమయం దొరకడం లేదు. ఎక్కువ మంది ఎంపీలు రాజకీయ పార్టీలకు, రాజకీయ నాయకులకు సహాయపడతారు కానీ వారి జీతం, పెన్షన్, గృహవసతి, రవాణా, ఇతర సౌకర్యాలకు అదనపు భారం అవుతారు. 1929లో యూఎస్ కాంగ్రెస్‌లో ప్రతినిధుల సంఖ్యను స్తంభింపజేసినప్పటి నుండి అమెరికా జనాభా మూడు రెట్లు పెరిగింది. భారతదేశానికి కావలసింది మెరుగైన, మరింత క్రియాశీలకమైన పార్లమెంటు, అంతేగాని ఎక్కువ మంది ఎంపీలు కాదు.

ప్రభుత్వం మరో డీలిమిటేషన్ బిల్లును ఎందుకు హడావిడిగా ఆమోదించాలని యోచిస్తోంది?
బీజేపీ డీలిమిటేషన్ తర్వాత 2029 లోక్‌సభ ఎన్నికలకు వెళ్లాలని భావిస్తున్నట్లు స్పష్టమవుతోంది. ఎందుకంటే, అధిక జనాభా కలిగిన హిందీ భూమిలో, అది ఇప్పటికీ ఒక ఆధిపత్య రాజకీయ శక్తిగా ఉంది, అక్కడ ఎక్కువ సీట్లు గెలుచుకోవడం వల్ల దక్షిణ రాష్ట్రాలలో బలంగా ఉన్న ప్రతిపక్షంపై దానికి తిరుగులేని ప్రయోజనం చేకూరుతుంది.

పురుషులు ప్రస్తుత సీట్లను త్యాగం చేయకుండా, చివరకు మహిళా రిజర్వేషన్‌ను అమలు చేసిన ఘనతను కూడా అది పొందాలని కోరుకుంటోంది. 2027 జనాభా లెక్కలు ముగిసే వరకు వేచి ఉండకుండా, 2011 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా డీలిమిటేషన్‌ను ముందుకు నెట్టడం ద్వారా కుల గణన పరిణామాలను నివారించాలని బీజేపీ కోరుకుంటోందని కొంతమంది పరిశీలకులు కూడా భావిస్తున్నారు.

2027 జనాభా లెక్కలతో అవే ఫలితాలను సాధించకుండా బీజేపీని ఏది అడ్డుకుంటోంది?
డీలిమిటేషన్ ప్రక్రియ సంక్లిష్టమైనది, సమయం తీసుకునేది. ఒక్క అస్సాంలోనే ఈ ప్రక్రియకు 2002-08 వరకు ఆరు సంవత్సరాలు పట్టింది. జమ్మూ మరియు కాశ్మీర్‌లో ఇటీవలి ప్రక్రియ కూడా 2020-22 వరకు కొనసాగింది. దేశవ్యాప్త డీలిమిటేషన్ రాజకీయ వ్యతిరేకత, జాతి ఉద్రిక్తత, భద్రతాపరమైన ఆందోళనలను ఎదుర్కొంటుందని, దీనికి ఇంకా చాలా ఎక్కువ సమయం పట్టవచ్చని అంచనా. ఈ సంవత్సరం మధ్య నాటికి 2027 జనాభా లెక్కల నివేదికలు ఖరారవుతాయని భావిస్తే, 2029 సార్వత్రిక ఎన్నికలకు ముందు ఈ ప్రక్రియను పూర్తి చేయడానికి డీలిమిటేషన్ కమిషన్‌కు కేవలం ఒకటిన్నర సంవత్సరాల సమయం మాత్రమే ఉంటుంది.