న్యూఢిల్లీ: ప్రైవేట్ విద్యాసంస్థల నుండి ఉపాధ్యాయులను గణన అధికారులుగా నియమించేందుకు రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు స్పష్టంగా అనుమతినిస్తూ కేంద్రం 1990 జనగణన నిబంధనలను సవరించింది.
భారత రిజిస్ట్రార్-జనరల్ మృత్యుంజయ్ కుమార్ నారాయణ్ జారీ చేసిన ఒక గెజిట్ నోటిఫికేషన్ ద్వారా జనగణన అధికారులుగా నియమించనుంది. ప్రభుత్వ, స్థానిక సంస్థల, ప్రభుత్వ సహాయం పొందుతున్న, పొందని ప్రైవేట్ విద్యాసంస్థల ఉపాధ్యాయులతో పాటు, సొసైటీలు, ట్రస్టుల ఉపాధ్యాయులను కూడా గణన విధులకు నియమించవచ్చని ఈ నోటిఫికేషన్ స్పష్టం చేసింది. జనగణన పనులకు తమను నియమించడాన్ని సవాలు చేసిన ప్రైవేట్ పాఠశాలల ఉపాధ్యాయులకు ఉపశమనం కల్పిస్తూ పలు హైకోర్టులు జారీ చేసిన ఉత్తర్వుల నేపథ్యంలో ఈ సవరణ వచ్చింది.
కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, స్థానిక సంస్థలు, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు, చట్టబద్ధమైన సంస్థలు, బ్యాంకులు, కంపెనీలు, సంస్థలు, సొసైటీలు, ట్రస్టులతో సహా అనేక రకాల సంస్థల నుండి గుమాస్తాలు, అధికారుల నియామకానికి కూడా ఈ నోటిఫికేషన్ అనుమతిస్తుంది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల పరిపాలనా యంత్రాంగాలు కూడా తాము తగినవారని భావించే ఏ ఇతర వ్యక్తిని అయినా నియమించవచ్చు.
కాగా, జనగణన విధుల కోసం ప్రైవేట్ అన్‌ఎయిడెడ్ పాఠశాలల నుండి ఉపాధ్యాయ సిబ్బందిని కోరడం, నియమించడాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ హర్యానా ప్రోగ్రెసివ్ స్కూల్స్ కాన్ఫరెన్స్ పంజాబ్, హర్యానా హైకోర్టులో దాఖలు చేసిన పిటిషన్ నుండి ఈ తాజా న్యాయపరమైన సవాలు తలెత్తింది.
జనగణన కోసం అందుబాటులో ఉన్న ఉపాధ్యాయుల వివరాలను కోరుతూ హర్యానా ప్రభుత్వం జారీ చేసిన ఉత్తర్వులపై అక్టోబర్ 8న జస్టిస్ హర్‌ప్రీత్ సింగ్ బ్రార్ స్టే విధించారు. ఈ విషయాన్ని 2027 ఏప్రిల్ 29న విచారణకు జాబితా చేశారు.
జనగణన చట్టం, 1948 గానీ, దాని కింద రూపొందించిన నిబంధనలు గానీ, ప్రైవేట్ అన్‌ఎయిడెడ్ పాఠశాలల నుండి ఉపాధ్యాయ సిబ్బందిని గణనకర్తలుగా లేదా పర్యవేక్షకులుగా నియమించడానికి ప్రభుత్వానికి అధికారం ఇవ్వలేదని పిటిషనర్ వాదించారు.
జనగణన చట్టంలోని సెక్షన్ 4A, జనగణన సంబంధిత పనుల కోసం స్థానిక సంస్థల అధికారులు సిబ్బందిని అందుబాటులో ఉంచాలని ప్రత్యేకంగా నిర్దేశిస్తుండగా, ప్రైవేట్ స్వయంసేవక పాఠశాలలు, వాటి ఉద్యోగులు స్థానిక సంస్థ నిర్వచనం లేదా పరిధిలోకి రారని పిటిషన్‌లో వాదించారు.
అలహాబాద్ హైకోర్టు స్టే
మే నెలలో, జనగణన విధి కోసం ప్రభుత్వ సహాయం పొందుతున్న, ప్రభుత్వ సహాయం పొందని సంస్థల నుండి బోధన, బోధనేతర సిబ్బంది జాబితాలను కోరుతూ గౌతమ్ బుద్ధ నగర్‌లోని జిల్లా పాఠశాలల ఇన్‌స్పెక్టర్ జారీ చేసిన ఉత్తర్వులపై అలహాబాద్ హైకోర్టు స్టే విధించింది.
ప్రభుత్వ సహాయం పొందుతున్నా లేదా పొందనివైనా, ప్రైవేట్ సంస్థల సిబ్బందిని ఈ ప్రక్రియ కోసం సిబ్బందిని అందించాల్సిన స్థానిక సంస్థలలో భాగంగా ప్రాథమికంగా పరిగణించలేమని కోర్టు వ్యాఖ్యానించింది.
“ప్రభుత్వ సహాయం పొందుతున్నా లేదా పొందని ప్రైవేట్ సంస్థల బోధనా, బోధనేతర సిబ్బంది స్థానిక అధికారులైన బీఎస్ఏ, డీఐఓఎస్, డీపీఆర్ఓల పరిధిలోకి రారని ప్రాథమికంగా కోర్టు భావిస్తోంది. ఎందుకంటే వారి సిబ్బందిని అందించాల్సిన బాధ్యత కేవలం వారిదే,” అని అది పేర్కొంది.
నియామకానికి వ్యతిరేకంగా బాంబే హైకోర్టు ధర్మాసనం తీర్పు
జనాభా లెక్కల పని కోసం తమను ఎన్యూమరేటర్లు, సూపర్‌వైజర్లుగా నియమిస్తూ నాగ్‌పూర్ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ డిప్యూటీ కమిషనర్ జారీ చేసిన ఉత్తర్వును సవాలు చేస్తూ సెంటర్ పాయింట్ స్కూల్ ఉపాధ్యాయులు దాఖలు చేసిన పిటిషన్‌ను కూడా బాంబే హైకోర్టు నాగ్‌పూర్ ధర్మాసనం విచారించింది. ఆ ఉత్తర్వును పాటించకపోతే పాఠశాల ప్రిన్సిపాల్‌పై క్రిమినల్ చర్యలు తీసుకుంటామని డిప్యూటీ కమిషనర్ బెదిరించినట్లు ఆరోపణలు ఉన్నాయి.
సుప్రీంకోర్టు, వివిధ హైకోర్టులు తీసుకున్న స్థిరమైన వైఖరిని ఉటంకిస్తూ, ప్రభుత్వ సహాయం పొందుతున్న, పొందని పాఠశాలల ఉపాధ్యాయులను, బోధనేతర సిబ్బందిని ఎన్నికల లేదా జనాభా లెక్కల విధులకు నియమించలేమని మే నెలలో ధర్మాసనం తీర్పు ఇచ్చింది.
రెండు దశల్లో జనాభా లెక్కలు
స్వాతంత్య్రం తర్వాత జనాభా లెక్కలను రెండు దశల్లో నిర్వహించనున్నారు: మొదట ఇళ్ల జాబితా, గృహ గణన, ఆ తర్వాత జనాభా లెక్కింపు. వాస్తవానికి 2021లో జరగాల్సి ఉన్న ఈ దశాబ్ది వారీ ప్రక్రియ, కోవిడ్-19 వ్యాప్తి కారణంగా వాయిదా పడింది. దేశంలోనే అతిపెద్ద జనాభా గణనగా భావిస్తున్న ఈ ప్రక్రియ కోసం కేంద్ర మంత్రివర్గం రూ. 11,718 కోట్లను ఆమోదించింది.
వచ్చే ఏడాది ఈ రాష్ట్రాల్లో అసెంబ్లీ ఎన్నికలు ఉన్నందున, గోవా, ఉత్తర ప్రదేశ్, పంజాబ్‌లతో పాటు ఉత్తరాఖండ్‌లోని మంచు ప్రాంతాలు మినహా మిగిలిన ప్రాంతాల్లో జనాభా లెక్కింపు 2026 డిసెంబర్ 1 నుండి 2027 జనవరి 4 వరకు జరగనుంది. గత నెలలో భారత రిజిస్ట్రార్ జనరల్ జారీ చేసిన నోటిఫికేషన్ ప్రకారం, మణిపూర్‌లో 2027 జనాభా లెక్కల కోసం ఇళ్ల జాబితా కార్యకలాపాలను కేంద్రం వాయిదా వేసింది.
లడఖ్‌తో పాటు జమ్మూ కాశ్మీర్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్‌లోని మంచు ప్రాంతాలు, అసింక్రోనస్ ప్రాంతాలలో ఈ ప్రక్రియ సెప్టెంబర్ 1 నుండి 30 వరకు జరిగింది. దేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలలో, వచ్చే ఫిబ్రవరిలో ఇళ్ల జాబితా ప్రక్రియ ప్రారంభమయ్యే అవకాశం ఉంది. ఈ ప్రక్రియ ద్వారా జనాభా, సామాజిక-సాంస్కృతిక, ఆర్థిక సమాచారంతో పాటు ఇతర వివరాలను కూడా సేకరిస్తారు.
