న్యూఢిల్లీ: భారతదేశ న్యాయ చరిత్రలో అత్యంత సంచలనాత్మక ఘటనల్లో బిల్కిస్ బానో ఉదంతం ఒకటి. 2002లో గుజరాత్లో చెలరేగిన మత అల్లర్ల సమయంలో ఈ మహిళ ఎదుర్కొన్న అన్యాయం, సుదీర్ఘ న్యాయపోరాటం దేశవ్యాప్తంగా తీవ్ర చర్చనీయాంశమయ్యాయి. కాలక్రమేణా ఈ కేసు అనేక మలుపులు తిరుగుతూ, న్యాయవ్యవస్థ ముందు అనేక కీలక ప్రశ్నలను లేవనెత్తింది.
ఘటన నేపథ్యం
2002 ఫిబ్రవరిలో గోధ్రా రైలు దహనం ఘటన అనంతరం గుజరాత్లో అల్లర్లు చెలరేగాయి. ఆ సమయంలో 21 ఏళ్ల వయసున్న, ఐదు నెలల గర్భవతి అయిన బిల్కిస్ బానో తన ప్రాణాలను కాపాడుకునేందుకు కుటుంబంతో కలిసి ప్రయత్నించారు. అయితే, దుండగులు ఆమెపై సామూహిక అత్యాచారానికి పాల్పడటమే కాక, ఆమె కుటుంబ సభ్యులలో మూడేళ్ల చిన్నారితో సహా ఏడుగురిని అతి క్రూరంగా హతమార్చారు. ఈ దారుణం సమాజపు నైతికతను ప్రశ్నార్థకం చేసింది.
న్యాయ ప్రక్రియ
ఈ కేసు దర్యాప్తు, విచారణ నిష్పక్షపాతంగా జరగాలనే ఉద్దేశంతో సుప్రీంకోర్టు దీనిని గుజరాత్ నుండి ముంబైలోని ప్రత్యేక కోర్టుకు బదిలీ చేసింది. ముంబై కోర్టు విచారణ జరిపి, దోషులకు యావజ్జీవ కారాగార శిక్ష విధించింది. ఈ తీర్పును బాంబే హైకోర్టు కూడా సమర్థించింది. అయితే, దోషుల శిక్షాకాలం తగ్గింపు, విడుదల విషయంలో తర్వాతి కాలంలో వివాదాలు తలెత్తాయి.
శిక్ష తగ్గింపు…సుప్రీంకోర్టు జోక్యం
2024 జనవరి 8న సుప్రీంకోర్టు ఒక చారిత్రాత్మక తీర్పు వెలువరించింది. గుజరాత్ ప్రభుత్వం నిబంధనలకు విరుద్ధంగా, తన అధికార పరిధిని అతిక్రమించి 11 మంది దోషుల శిక్షను తగ్గించి విడుదల చేయడాన్ని సుప్రీంకోర్టు తీవ్రంగా తప్పుబట్టింది. మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి మాత్రమే ఉన్న అధికారాలను గుజరాత్ ప్రభుత్వం హస్తగతం చేసుకుందని స్పష్టం చేస్తూ, ఆ శిక్షా తగ్గింపును రద్దు చేసింది. దోషులందరూ మళ్లీ జైలుకు వెళ్లాలని ఆదేశించింది.
బెయిల్ మంజూరు
తాజాగా, ఈ కేసులోని ఇద్దరు దోషులు బిపిన్ చంద్ర జోషి, ప్రదీప్ మోర్దియాలకు సుప్రీంకోర్టు బెయిల్ మంజూరు చేసింది. జస్టిస్లు ఎంఎం సుందరేష్, పీబీ వరలేలతో కూడిన ధర్మాసనం వీరి యావజ్జీవ శిక్షను నిలిపివేసింది. ఈ అప్పీలుదారులు ఇప్పటికే 17 ఏళ్లకు పైగా జైలు శిక్ష అనుభవించారని, వీరిలో ఒకరు తీవ్రమైన వైకల్యంతో బాధపడుతున్నారని కోర్టు ప్రస్తావించింది. కేసులోని వాస్తవాలు, చట్టపరమైన అంశాలను నిశితంగా పరిశీలించాల్సి ఉన్నందున ట్రయల్ కోర్టు విధించే షరతులపై బెయిల్ ఇస్తున్నట్లు ధర్మాసనం పేర్కొంది. మరోవైపు, నేరం తీవ్రతను దృష్టిలో ఉంచుకుని అదనపు సొలిసిటర్ జనరల్ రాజా థాక్రే ఈ బెయిల్ను తీవ్రంగా వ్యతిరేకించడం గమనార్హం.
మొత్తంగా బిల్కిస్ బానో కేసు కేవలం ఒక వ్యక్తికి జరిగిన అన్యాయం మాత్రమే కాదు; ఇది దేశంలో మహిళల భద్రత, చట్టం ముందు అందరూ సమానులే అనే భావనకు ఒక నిదర్శనం. దోషులకు బెయిల్ మంజూరు కావడం అనేది న్యాయ ప్రక్రియలో భాగంగా చట్టపరమైన హక్కు అయినప్పటికీ, బాధితురాలికి సంపూర్ణ న్యాయం జరగడం, చట్టం తన పని తాను సక్రమంగా నిర్వహించడం అనేవి ప్రజాస్వామ్యంలో అత్యంత కీలకం. ఈ కేసు తీర్పులు భవిష్యత్తులో దేశ అత్యున్నత న్యాయ ప్రమాణాలకు ఒక దిక్సూచిగా నిలుస్తాయనడంలో సందేహం లేదు.


